O'PKANING SURUNKALI OBSTRUKTIV KASALLIGI: ZAMONAVIY TUSHUNCHA, EPIDEMIOLOGIYA VA XAVF OMILLARI

Surunkali obstruktiv o‘pka kasalligi (SO‘OK) uzoq davom etuvchi respirator simptomlar va havo oqimining to‘liq qaytmas cheklanishi bilan kechuvchi, heterogen, oldini olish hamda davolash mumkin bo‘lgan kasallikdir. Zamonaviy yondashuvda u faqat chekish bilan bog‘liq kasallik sifatida emas, balki hayot davomida shakllanuvchi “life-course” va “exposome” omillari bilan bog‘liq tizimli kasallik sifatida qaraladi. 2026-yilgi WHO ma’lumotiga ko‘ra, SO‘OK dunyoda o‘limning uchinchi sababi bo‘lib, 2023-yilda 3,4 million o‘limga olib kelgan; 70 yoshdan kichik o‘limlarning qariyb 90 foizi past va o‘rta daromadli mamlakatlarda qayd etiladi. 40 yoshdan katta aholida global tarqalish diagnostik mezonga qarab sezilarli farq qiladi: fixed ratio bo‘yicha 12,64%, LLN bo‘yicha 7,38% deb baholangan. (World Health Organization)