Clusters en economische groei

Ruimtelijke concentratie (clustering) van sectoren op zowel gemeentelijk als regionaal schaalniveau is geen garantie voor een bovengemiddelde economische groei in een regio. Dit geldt zowel voor de algemene lokale economische groei als voor de specifieke groei binnen sectoren.
Clusters zijn niet te kopiëren; ze kunnen niet worden opgelegd of door beleidsmakers worden gecreëerd. Unieke lokale omstandigheden lijken het succes van clusters te bepalen; wat geen garantie is voor succes in andere regio’s.

Achtergrond

Sinds het verschijnen van Michael Porters boek The competitive advantage of nations (1990) is zijn clustertheorie over de hele wereld overgenomen in het beleid. Centraal in deze theorie staat de gedachte dat fysieke clustering van bedrijven binnen gespecialiseerde groeisectoren een bron is voor regionaal-economische groei. De ruimtelijke nabijheid tussen deze bedrijven zou de leerprocessen en de onderlinge concurrentie stimuleren. Een van de bekendste voorbeelden hiervan is de concentratie van de ICT-sector in het Amerikaanse Silicon Valley.
Ook de Nederlandse regering stimuleert de vorming van regionale clusters van groeisectoren (ofwel sleutelgebieden) die het al relatief goed doen (‘pieken in de delta’). Maar in hoeverre is het terecht dat overheden zoveel waarde hechten aan het clusterbegrip? Tegenover de hausse aan beleidsmatige clustertoepassingen staat namelijk minstens zoveel wetenschappelijke scepsis. Leidt clustering van gelijksoortige bedrijven werkelijk tot regionale economische groei of biedt juist sectorale variëteit meer kansen op regionale groei?

Deze studie

In deze studie onderzoeken we het verband tussen de clustering van een aantal sectoren en de regionaaleconomische groei. Het gaat om de volgende sectoren: de arbeidsintensieve, kapitaalintensieve en kennisintensieve industrie, transport en distributie en de kennisdiensten, en de acht sleutelgebieden die beleidsmakers hebben aangewezen als belangrijke groeisectoren voor de Nederlandse economie: hightech, logistiek, chemie, ICT, creatieve industrie, financiële en zakelijke diensten, tuinbouw en speur- en ontwikkelingswerk in de biotechnologie. De mate van clustering wordt gemeten op basis van het aandeel werkgelegenheid in de totale economie van een gemeente of een regio.

在市镇及区域尺度上对产业进行空间集聚（聚类）并不能保证该区域实现超越平均的经济增长。此观点适用于整体地方经济及各产业内部的特定增长。产业集聚无法复制；它们既不能被强加，也不能由政策制定者创造。独特的本地条件似乎决定了集聚的成功；但这并非其他区域成功的保证。

背景

自迈克尔·波特的著作《国家竞争优势》（1990年）问世以来，其关于集聚的理论在全球范围内被政策所采纳。该理论的核心观点认为，企业物理上在专业增长产业内的集聚是区域经济增长的源泉。这些企业之间的空间邻近性将促进学习过程和相互竞争。此类例证中最著名的是美国硅谷内信息通信技术产业的集聚。

荷兰政府也鼓励形成增长产业（或称关键领域）的区域集聚，这些产业已经相对较为发达（“三角洲之巅”）。然而，政府是否过度重视集聚这一概念？因为面对政策层面集聚应用的兴起，至少存在同等程度的科学怀疑。同质企业集聚是否真正导致区域经济增长，或是产业多样性是否提供了更大的区域增长机会？

本研究

本研究旨在探究某些产业集聚与区域经济增长之间的关系。涉及的产业包括劳动密集型、资本密集型、知识密集型产业，以及运输和分销业、知识服务业。此外，还包括政策制定者指定的八个关键增长领域，这些领域被视为荷兰经济的重要增长点：高科技、物流、化工、信息通信技术、创意产业、金融和商业服务、农业以及生物技术的研究与开发。集聚程度基于市镇或区域经济中就业总量的份额进行衡量。