Sarsven en De Banen te Nederweert, gemeenten Nederweert en Leudal; een verkennend booronderzoek en archeologische begeleidingen

<p>In opdracht van de Provincie Limburg heeft RAAP tussen 2013 en 2016 op 26 verschillende locaties in<br>de gemeenten Nederweert en Leudal een verkennend booronderzoek en/of een archeologische<br>begeleiding uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Sarsven en De Banen. De onderzoeken vonden<br>plaats in het kader van omgevingsvergunningen ten behoeve van waterhuishouding, herstel van vijf<br>opgedroogde vennen en verbetering van de landbouwstructuur.</p><p>Het onderzoeksgebied is rijk aan vindplaatsen uit de steentijd. De dekzandruggen nabij natte laagten<br>en vennen hebben in de steentijd een grote kracht uitgeoefend op de locatiekeuze van de mens. In<br>dergelijke gradiëntzones is voorafgaand aan de graafwerkzaamheden een verkennend booronderzoek<br>uitgevoerd om te kijken hoe de bodemopbouw is. Waar nog sprake was van relatief intacte<br>bodemprofielen, werd vervolgens een intensieve begeleiding uitgevoerd. Meestal bleek echter sprake<br>van AC-profielen, waardoor de verwachting voor vindplaatsen uit de steentijd al naar aanleiding van het<br>booronderzoek naar laag kon worden bijgesteld. Soms bleek ook van oude venbodems in de<br>ondergrond sprake, en werden vanwege de natte situatie geen kampementen uit de steentijd meer<br>verwacht. Sommige (oppervlakte) vuursteenvindplaatsen bleken in een oud ven te liggen: het gaat om<br>vindplaatsen die van de hogere landschapsdelen door egalisatie in oude vennen zijn geschoven.<br>Verder is gebleken dat op plekken waar sprake is van (amateur) vuursteenvindplaatsen of AMKterreinen, dat nog maar weinig vondsten aanwezig zijn. De vindplaatsen waarvan de vondsten zicht<br>hoofdzakelijk in de bouwvoor moeten hebben bevonden, lijken vrijwel helemaal ‘leeg geraapt’.</p><p>De (intensieve) begeleidingen in zones met relatief intacte profielen hebben maar weinig vondsten<br>opgeleverd. Te deelgebied Kleine Moost werden op twee locaties in totaal vijf vondsten in de bouwvoor<br>of aangevoerde grond aangetroffen. Te deelgebied Philomenahoeve werden in de B- of C-horizont in<br>totaal 18 stuks vuursteen aangetroffen. In enkele zeefvakjes die hier werden gegraven, werden geen<br>vondsten meer aangetroffen zodat geconcludeerd moet worden dat de vindplaats(en) bijna helemaal in<br>de bouwvoor zijn opgenomen.</p><p>In natte laagten en (voormalige) vennen werden extensieve archeologische begeleidingen uitgevoerd.<br>Ook in zones waar tijdens het booronderzoek voormalige venbodems werden aangetroffen, werden<br>tijdens de graafwerkzaamheden extensieve archeologische begeleidingen uitgevoerd. Tijdens deze<br>begeleidingen werden geen vondsten aangetroffen. Hier en daar werden grondsporen uit de 19e of 20e<br>eeuw aangetroffen, zoals rabatten, greppels of sporen van grondstoffenwinning (enkele leemkuil en<br>mogelijke veenwinningskuil). Nergens was echter sprake van behoudenswaardige archeologische<br>resten in de begeleide zones. Alleen de leemkuil(en) te deelgebied Leemkuilen werd als potentieel<br>behoudenswaardige vindplaats aangemerkt. In deze zone dient behoud in situ nagestreefd te worden.</p><p>Het onderzoek heeft aangetoond dat de bodemopbouw ter hoogte van de zones waar vindplaatsen van<br>jager-verzamelaars verwacht worden, over het algemeen sterk verstoord is. Verstoring van deze zones<br>heeft plaatsgevonden vanaf de jaren 1920, toen tijdens de eerste ontginningen in het gebied groot<br>grondverzet plaatsvond: het afgraven van dekzandkoppen en dempen van laagten. Ook egalisatie<br>tijdens de ruilverkaveling en diepwoelen/diepploegen kan tot verstoring en aftopping van de bodem<br>geleid hebben. De hoge verwachting voor vindplaatsen uit de steentijd in gebieden die vanaf de jaren<br>1920 voortdurend als akker-/weiland in gebruik zijn, kan daarom over het algemeen naar laag worden<br>bijgesteld. Op de hoogtekaart van het gebied is te zien dat het oorspronkelijke reliëf met name in zones <br>die al lang als (dennen-)bos in gebruik zijn nog intact is. De kans dat de oorspronkelijke podzolen nog<br>(goed) bewaard zijn, is hier veel groter. Hier kan de hoge verwachting voor vindplaatsen uit de steentijd<br>dan ook gehandhaafd blijven.</p>