กรุงเทพฯ คำฉันท์ : การสร้างสรรค์เนื้อหาและกลวิธีทางวรรณศิลป์กับการนำเสนอแนวคิดเรื่องความรักชาติ : รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการสร้างสรรค์เนื้อหาและกลวิธีทางวรรณศิลป์ในวรรณคดีเรื่องกรุงเทพฯ คําฉันท์ของขุนสุนทรภาษิต และชิต บุรทัต และมุ่งศึกษาแนวคิดและปัจจัยที่มีผลต่อการนําเสนอแนวคิดเรื่องความรักชาติในวรรณคดีเรื่องนี้ ผลการวิจัยพบว่ากวีสร้างสรรค์เนื้อหาวรรณคดีเรื่องนี้โดยดําเนินเนื้อความตามเอกสารทางประวัติศาสตร์เรื่องเทศนาพระราชประวัติและพงศาวดารกรุงเทพฯ ด้วยการคงเนื้อความและเปลี่ยนแปลงเนื้อความบางประการร่วมกับการใช้ข้อมูลจากประสบการณ์และความรับรู้ของกวีเพื่อนําเสนอแนวคิดสําคัญ แนวคิดสําคัญที่กวีนําเสนอคือแนวคิดเรื่องความรักชาติตามทัศนะของพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ประกอบด้วยแนวคิดเกี่ยวกับสถาบันหลักทั้ง 3 สถาบัน คือ ชาติ ศาสนา และพระมหากษัตริย์ กวีแสดงให้เห็นความสัมพันธ์อันเชื่อมโยงกันของแนวคิดต่างๆ อย่างไรก็ตาม แนวคิดสําคัญที่กวีนําเสนอ อย่างเด่นชัด คือแนวคิดเรื่องพระมหากษัตริย์ โดยกวีนําเสนอให้เห็นว่าพระมหากษัตริย์ทรงเป็นวีรกษัตริย์ทรงเป็นธรรมิกราชและทรงเป็นผู้มีพระคุณสมบัติอันเพียบพร้อม นอกจากนี้กวียังนําเสนอแนวคิดเกี่ยวกับประชาชน โดยนําเสนอให้เห็นหน้าที่ของประชาชนว่าควรจงรักภักดีต่อทั้ง 3 สถาบันและควรสามัคคีกัน การนําเสนอแนวคิดเรื่องความรักชาติในวรรณคดีเรื่องนี้เป็นผลมาจากปัจจัยเรื่องวัตถุประสงค์ของการประพันธ์ประการหนึ่ง และบริบททางสังคมและวัฒนธรรมอีกประการหนึ่ง บริบททางสังคมและวัฒนธรรมที่มีผลต่อการนําเสนอแนวคิดเรื่องความรักชาติ ได้แก่ แนวคิดประวัติศาสตร์กระแสหลัก แนวคิดทางพระพุทธศาสนา แนวคิดเรื่องสิทธิธรรม แนวคิดเรื่องประชาธิปไตย และแนวคิดเรื่องพระมหากษัตริย์ของปวงชนเพื่อปวงชน กวียังใช้กลวิธีทางวรรณศิลป์ 3 ประการ เพื่อสร้างให้บทประพันธ์มีความไพเราะและช่วยเสริมแนวคิดเรื่องความรักชาติให้เด่นชัดมากยิ่งขึ้น กลวิธีทางวรรณศิลป์ที่กวีใช้ ได้แก่ กลวิธีทางภาษา กลวิธีการเลือกใช้ ผู้เล่าเรื่องและมุมมองการเล่าเรื่อง และกลวิธีการนําเสนอเนื้อหาส่งผลให้วรรณคดีเรื่องกรุงเทพฯ คําฉันท์เป็นวรรณคดีที่สามารถสื่อ “สาร” คือแนวคิดเรื่องความรักชาติได้อย่างทรงพลัง