Rotterdam Baantoren. Een bureauonderzoek en een verkennend inventariserend veldonderzoek door middel van grondboringen

In opdracht van Real Estate Development Company heeft het team Onderzoek en Rapportage van Archeologie Rotterdam in oktober 2020 en januari 2021 een verkennend inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in het plangebied Baantoren in de gemeente Rotterdam. Dit onderzoek bestond uit het verrichten, beschrijven en analyseren van vier mechanische boringen. Er is geboord vanaf het maaiveld tot maximaal 12,96 m - NAP (14,00 m - mv). Voorafgaand aan het veldonderzoek is voor het gebied een bureauonderzoek gedaan. De onderzoeken zijn verricht, omdat in het plangebied nieuwbouw wordt gerealiseerd. Indien archeologische waarden aanwezig zijn, kunnen deze bij de werkzaamheden worden aangetast of vernietigd.ResultatenOp basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied Baantoren in Rotterdam opgesteld. Voor het gehele plangebied geldt een redelijk hoge tot hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen uit het Mesolithicum, het Neolithicum en de Middeleeuwen (vanaf de 12e/13e eeuw), een lage archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de IJzertijd tot en met de Middeleeuwen tot in de 12e eeuw en een zeer hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de Nieuwe tijd. Vindplaatsen uit de Bronstijd worden niet in het plangebied verwacht.Tijdens het veldonderzoek is gebleken dat de basis van de boringen uit komafzettingen van de Formatie van Echteld bestaat. Alleen in boring 2 is een pakket geulafzettingen aangetroffen. In deze geulafzettingen zijn geen duidelijke niveaus waargenomen, die voor bewoning geschikt zijn geweest. Ook zijn geen aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen. In combinatie met de komafzettingen die in de overige boringen zijn aangetroffen, geldt voor het plangebied een lage archeologische verwachting voor de aanwezigheid van vindplaatsen uit het Mesolithicum en Neolithicum.De aanwezigheid van een veenpakket van de Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen Laagpakket (voorheen Hollandveen) in alle boringen, wijst erop dat er inderdaad geen archeologische resten uit de Bronstijd in het plangebied verwacht kunnen worden.De top van het veen is deels geërodeerd. Waar de top van het veen mogelijk nog wel intact is, is deze niet veraard en zijn er verder geen aanwijzingen waargenomen voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen. De lage archeologische verwachting voor de aanwezigheid van vindplaatsen uit de IJzertijd en Romeinse tijd blijft gehandhaafd.De top van de kleilaag direct op het veen is geërodeerd door de laatmiddeleeuwse overstromingen. Hierdoor geldt dat voor het plangebied een lage archeologisch verwachting voor de aanwezigheid van vindplaatsen uit de Romeinse tijd en Middeleeuwen (tot in de 12e eeuw).Tijdens het veldonderzoek is mogelijk (een deel van) het dijklichaam van de Schiedamse dijk aangetroffen (BOOR-vindplaatscode 12-108). Op basis van het aantreffen van de dijk wordt de redelijk hoge tot hoge archeologische verwachting voor de aanwezigheid van vindplaatsen uit de Middeleeuwen (vanaf de 12e/13e eeuw) bijgesteld naar zeer hoog.Behalve (een deel van) het dijklichaam dan de Schiedamse dijk is in een deel van het plangebied een antropogeen pakket aangetroffen. Dit pakket is vermoedelijk (in fasen) in de 17e/18e eeuw opgeworpen. De vindplaats wordt aangeduid met BOOR-vindplaatscode 12-107. De zeer hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de Nieuwe tijd blijft dus gehandhaafd.AdviesOp grond van het bureauonderzoek en het verkennend inventariserend veldonderzoek luidt het (selectie)advies voor het plangebied Baantoren in Rotterdam dat er voorzieningen dienen te worden getroffen om archeologische waarden te behouden of te ontzien. In de zone waar het dijklichaam is aangetroffen reiken de graafwerkzaamheden tot 1,5 m - mv. De top van het dijklichaam is op 7,0 m - mv waargenomen. Het dijklichaam zal dus alleen door de voorgenomen heiwerkzaamheden worden verstoord. Voor dit deel van het plangebied wordt voor de geplande bodemingrepen geen vervolgonderzoek geadviseerd.In de zone waar het antropogene ophogingspakket is waargenomen reiken de graafwerkzaamheden tot maximaal 5,5 m - mv. De eventueel aanwezige archeologische resten kunnen vanaf 1,5 m - NAP aanwezig zijn en de top van het antropogene pakket is op 3,64 m - mv waargenomen. Dit niveau zal dus door de geplande bodemingrepen verstoord worden. Op basis hiervan wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een gravend onderzoek aanbevolen. De civieltechnische werkzaamheden, de diepte van de eventuele aanwezige archeologische resten en de geringe omvang van de zone voor vervolgonderzoek in overweging nemend, wordt aanbevolen om een Archeologische Begeleiding conform protocol opgraven uit te laten voeren. Doel is het documenteren van gegevens en het uitwerken en veiligstellen van materiaal van de mogelijk aanwezige vindplaats conform een goedgekeurd Programma van Eisen. Een archeologische begeleiding vindt plaats tijdens de civieltechnische graafwerkzaamheden.

受某房地产开发公司委托，鹿特丹考古研究所（Archeologie Rotterdam）的研究与报告团队于2020年10月及2021年1月，在鹿特丹市Baantoren项目区内开展了勘探性踏勘田野调查。本次调查包含4个机械钻探作业的实施、记录与分析。钻探起始于地表，最大钻探深度达12.96米（以阿姆斯特丹基准面NAP计，对应地表下14.00米）。野外调查前，研究团队已针对该区域完成桌面研究（bureauonderzoek）。开展本次调查的原因在于，项目区内将开展新建工程，若存在考古遗存，可能会在施工过程中遭到破坏或损毁。

研究结果：基于桌面研究，研究团队为鹿特丹市Baantoren项目区制定了针对性考古遗存预期：整个项目区内，中石器时代、新石器时代及12/13世纪起的中世纪遗存的考古预期为较高至极高；铁器时代至12世纪中世纪遗存的考古预期为较低；近现代遗存的考古预期为极高；本项目区未预期存在青铜时代遗存。
野外调查结果显示，所有钻孔的基底均为埃赫特尔德组（Formatie van Echteld）的洪积沉积物。仅在2号钻孔中发现了一套河谷充填沉积物，该套沉积物未观察到可供人类居住的清晰地层，也未发现考古遗存相关迹象。结合其余钻孔的洪积沉积物情况，本项目区中石器时代与新石器时代遗存的考古预期调整为较低。
所有钻孔中均发现了纽科普组（Formatie van Nieuwkoop）的泥炭层——荷兰泥炭低位夹层（Hollandveen Laagpakket，原称Hollandveen），这印证了本项目区不存在青铜时代考古遗存的预期。泥炭层顶部部分遭到侵蚀，在泥炭层顶部可能尚存的区域，其未被翻耕，且未发现考古遗存相关迹象。因此，铁器时代与罗马时期遗存的较低考古预期维持不变。
直接覆于泥炭层之上的黏土层顶部因中世纪晚期的洪水遭到侵蚀，因此本项目区罗马时期与12世纪前中世纪遗存的考古预期仍为较低。
野外调查中疑似发现了斯希丹堤防（Schiedamse dijk）的堤身（部分），对应钻探发现编号（BOOR-vindplaatscode）12-108。基于该堤防的发现，原12/13世纪起中世纪遗存的较高至极高考古预期调整为极高。
除斯希丹堤防堤身外，本项目区部分区域还发现了人为堆积层，该堆积层推测为17/18世纪分阶段堆筑而成，对应钻探发现编号12-107。因此，近现代遗存的极高考古预期维持不变。

调查建议：基于桌面研究与勘探性踏勘田野调查，针对鹿特丹市Baantoren项目区的遴选建议如下：需采取相关措施以保护或避让考古遗存。
在发现斯希丹堤防堤身的区域，开挖作业深度可达地表下1.5米。堤身顶部的埋深为地表下7.0米，因此仅预定的桩基作业会破坏该堤身。针对该区域的拟建土方工程，无需开展后续考古调查。
在发现人为堆筑层的区域，开挖作业深度可达地表下5.5米。潜在考古遗存可能出现于阿姆斯特丹基准面以下1.5米处，而人为堆积层的顶部埋深为地表下3.64米，该层会被拟建的土方工程破坏。据此建议开展挖掘式考古调查。综合考虑土木工程作业、潜在考古遗存的埋深以及后续考古调查区域的较小规模，建议按照考古发掘规程开展考古监理工作。目标是按照获批的《发掘要求纲领》（Programma van Eisen）对相关遗存进行记录、整理并安全保存出土遗物。考古监理工作将在土木工程开挖作业期间开展。