Van palenkrans tot palissade

<p>In opdracht van de gemeente Tubbergen heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau tussen 1 mei en 19 juni 2012 en tussen 29 september en 21 oktober 2014 een archeologische opgraving uitgevoerd in verband met de ontwikkeling van de woningbouwlocatie De Steenbrei 3 te Vasse in de gemeente Tubbergen.</p><p>De opgraving op De Steenbrei 3 heeft sporen opgeleverd van een grafveld met grafmonumenten uit het Laat Neolithicum A, de Midden Bronstijd A en de Midden tot Late Bronstijd. Uit het Laat Neolithicum en de Midden Bronstijd zijn grafkuilen aangetroffen. Het gaat om twee EGK-graven met bijgiften waaronder een standvoetbeker en klingmessen (grafmonumenten 1 en 5) en een graf met een dubbele grafkuil met drie bijzettingen zonder bijgiften (grafmonument 2). Laatstgenoemde grafkuil was omgeven door een ringsloot en een palenkrans. Naar het monument leidde een dubbele palenrij (allee). De twee overige grafmonumenten, uit de Midden tot Late Bronstijd, hebben geen resten van bijzettingen opgeleverd. In beide gevallen is een dubbele palenrij aanwezig. In het geval van grafmonument 3 is deze georiënteerd op een dubbele palenkrans met daarbinnen een rechthoekige structuur die een kuilencluster of boomval, een greppel en enkele andere paalkuilen omgeeft. Dit monument heeft mogelijk niet gediend voor daadwerkelijk bijzettingen, maar had mogelijk een andere functie in het begrafenisritueel. De palenrij van grafmonument 4 is gericht op een palenkrans.</p><p>De opgraving heeft daarnaast de resten van een herenhof uit de Merovingische tijd opgeleverd met bewoningssporen die dateren uit de 5e-8e eeuw. De meeste sporen en structuren dateren op basis van natuurwetenschappelijke dateringen uit de 6e en 7e eeuw. Dit wordt ondersteund door het aardewerk, dat grotendeels uit Hessen-Schortens bestaat. Daarnaast is aardewerk aanwezig dat Angelsaksische invloeden vertoont en aardewerk uit het Rijnland. In de nederzetting zijn tien huisplattegronden, de plattegronden van een groot aantal bijgebouwen, hutkommen en kuilen, een waterput en een veekraal onderscheiden. De kern van de nederzetting wordt gevormd door een huisplattegrond (huis 1) gelegen op een erf, dat omgeven is geweest door een ronde palissade met een poortgebouw. De nederzetting was aan de oostzijde begrensd door een dubbel hekwerk, dat mogelijk als veedrift heeft gediend en waarin zich mogelijk een toegangsconstructie bevond. De nederzetting omvatte waarschijnlijk een aanzienlijk areaal en kan zeker in westelijke richting tot in het westelijk deel van De Steenbrei (Steenbrei 1) gevolgd worden. De hoge status van het opgegraven erf (of erven) blijkt onder meer uit de lay-out en wordt bevestigd door de vondsten, die naast aardewerk, bot en natuursteen onder meer bestaan uit een Merovingische munt, een schotelfibula, een met zilver ingelegd beslagstuk en glazen kralen. Op basis van huisplattegrondtypen, een deel van het aardewerk en de schotelfibula wordt een afkomst van de bewoners uit de noordelijke Saksische of Friese streken voor mogelijk gehouden. De resten wijzen op zijn minst op intensieve contacten. Daarnaast wijzen onder andere de gouden munt en het beslag ook op contacten met het zuidelijke, Merovingische rijk. Enkele eeuwen na het verlaten van de nederzetting werd het plangebied omgezet in een akkerareaal: de Mander esch. Dit gebeurde mogelijk al vanaf de Late Middeleeuwen, maar aantoonbaar vanaf de 15e en 16e eeuw, wanneer, getuige de vondsten, de basis van het cultuurdek gevormd moet zijn en de esgreppels gegraven zijn. In de volgende eeuwen, en vooral tussen de 16e en 18e eeuw, werd het plaggendek verder opgeworpen.</p>