Het verhaal van het Hameinde te Loenen Het verhaal van het Hameinde te Loenen

ADC ArcheoProjecten heeft, samen met de vrijwilligers van de Archeologische Werkgroep Apeldoorn (AWA) een Archeologische Opgraving uitgevoerd voor het plangebied Hameinde te Loenen in de gemeente Apeldoorn. In het plangebied zal de nieuwe woonwijk “de tuin van Loenen” worden gebouwd.Eerder uitgevoerd archeologisch proefsleuvenonderzoek op het terrein heeft aangetoond dat in het plangebied behoudenswaardige archeologische resten aanwezig zijn en deze in situ behouden moesten blijven. In situ behoud betekent dat de archeologische sporen beschermd moeten worden en er geen gravende (civieltechnische) werkzaamheden uitgevoerd mogen worden. Indien het niet mogelijk was de archeologische sporen te beschermen, dan diende een archeologisch vervolgonderzoek, een opgraving, plaats te vinden, het zogenaamde behoud ex situ. De bevoegde overheid heeft besloten dat een opgraving nodig was daar waar de sporen dichter dan 70 cm onder het maaiveld zitten en daar waar de bouwvlakken van de woningen en de nutsvoorzieningen gepland zijn. Op die locaties waar de archeologische resten meer dan 70 cm diep zitten en geen graafwerkzaamheden werden voorzien voor de bouw van de wijk, is de vindplaats in situ behouden.De archeologische opgraving heeft laten zien dat er door de eeuwen heen mensen kortstondig verbleven en later gewoond hebben aan het Hameinde.De jagers/verzamelaars uit de Steentijd (Laat-Paleolithicum en Mesolithicum) verbleven kortstondig in het gebied, maar kwamen wel regelmatig en verspreid over een lange tijd langs om hun potje te koken en waarschijnlijk te jagen op wild en vruchten te verzamelen. De resten die zij hebben nagelaten bestaan uit kuilhaarden, kuilen en paalkuilen. Ook zijn enkele vuurstenen werktuigen gevonden waarmee ze hun voedsel sneden en schoonmaakten.Lange tijd later, in de IJzertijd, trekt men niet meer rond om voedsel te vinden, maar woont men in boerderijen en verbouwd men zelf graan en houdt men dieren. De resten die deze mensen hebben achtergelaten aan het Hameinde bestaan uit paalkuilen die samen de plattegrond van een boerderij vormen.In de Vroege Middeleeuwen wonen er ook mensen aan het Hameinde. De boerderij is weliswaar niet gevonden en ligt waarschijnlijk buiten het nu onderzochte gebied, maar de sporen die wel werden aangetroffen laten zien dat we ons op het erf van een boerderij bevinden waarvan een waterput, een hutkom en een veekraal zijn gevonden. Hutkommen worden veelal gebruikt voor ambachtelijke activiteiten en waren dus kleine bijgebouwtjes of schuurtjes op een boerenerf.Voor deze periode zijn er enkele aanwijzingen voor ijzerproductie aangetroffen. Zo werden een klappersteen en een ijzerslak gevonden. Een klappersteen is een ijzerconcretie waarbij vaak de kern is losgeraakt van de buitenkant, waardoor er bij het schudden van de steen een klapperend geluid te horen is. Klapperstenen werden op de Veluwe veelvuldig gebruikt om ijzer uit te winnen.De slak is afkomstig uit een oven waarin ijzer werd gesmolten, waarbij de slak uit de oven in een verdieping voor de oven vloeit. Dit type oven kennen we vanaf ongeveer de 7e tot en met de 11e eeuw. De grote ijzerproductie op de Veluwe vind plaats in de 7e - 9e eeuw, dus een datering in die periode is zeker op zijn plaats.De laatste periode waarin mensen in het gebied hebben gewoond, voordat er zich nieuwe bewoners aanmelden in de nieuwe woonwijk “De Tuin van Loenen,” is de Nieuwe tijd.In de 17e eeuw is er in het midden van het gebied een erf aanwezig waarop zich drie waterputten bevinden, omgeven door een erfgreppel. De boerderij die zich op dit erf zou moeten bevinden, ligt mogelijk buiten het nu onderzochte gebied, maar is mogelijk ook “onzichtbaar.” Dit is niet ongebruikelijk voor deze periode waarin men op de zandgronden veelvuldig op stiepen (poeren) op het maaiveld fundeerde. Ingegraven houten stijlen vergaan sneller op zand en daarom koos men voor een stiepen- of horizontale planken fundering, die direct op het zand lag. Tijdens opgravingen vinden we daar helaas niets van terug.Ook de boerderij die bij de waterputten uit de 17e/18e eeuw hoort is niet aangetroffen.In de 19e eeuw is er op een historische kaart uit 1811 -1832 een huis in het gebied aanwezig waarvan we zelfs de eigenaar kennen: de landbouwer Antonie Roeberts. Van het huis zelf zijn alleen twee kelders aangetroffen, die later aan het huis zijn toegevoegd. Deze kelders zijn met machinaal gemaakte bakstenen gebouwd en deze komen pas na het midden van de 19e eeuw in zwang, als het huis er al lang staat. Ook op het erf van dit huis bevindt zich een (bakstenen) waterput.De spitsporen ten noorden van het huis, in het gebied dat als bouwland op het minuutplan wordt aangegeven, laten zien dat men daar inderdaad landbouw bedreef en het land met een spade omspitte.Op dezelfde historische kaart zijn ook verschillende perceelsgrenzen te zien waarvan tijdens de opgraving resten zijn gevonden in de vorm van greppels en palenrijen. Tegenwoordig zijn deze grenzen niet meer te zien aangezien het gebied nu anders ingedeeld is.De geschiedenis van het gebied wordt door veel bewoners gewaardeerd, gezien de grote belangstelling tijdens de open dag die tijdens het onderzoek gehouden werd. Door dit soort activiteiten wordt het draagvlak van de archeologie verhoogd en tegelijkertijd inzichtelijk gemaakt.

ADC ArcheoProjecten 与阿珀尔多伦考古工作小组（Archeologische Werkgroep Apeldoorn, AWA）的志愿者携手，为阿珀尔多伦市卢嫩（Loenen）镇哈迈恩德（Hameinde）规划地块开展了考古发掘工作。该地块未来将建设全新居住区“德花园·卢嫩”（de tuin van Loenen）。

此前在该场地开展的考古试掘已证实，规划区域内存在具有保存价值的考古遗存，且需实施原位保存（in situ）。原位保存即要求对考古遗迹进行保护，严禁开展挖掘类（民用工程）作业。若无法对考古遗迹实施原位保护，则需开展考古后续调查与发掘，即所谓的异地保存（ex situ）。

主管部门已作出决议：当考古遗迹埋藏深度距地表不足70厘米，且位于住宅建筑与市政公用设施的规划地块内时，必须开展考古发掘。而当考古遗存埋藏深度超过70厘米，且该区域无需为居住区建设开展挖掘作业时，该遗存将予以原位保留。

本次考古发掘结果显示，数个世纪以来，哈迈恩德区域先后有人类短暂停留与长期定居。

旧石器时代晚期与中石器时代的狩猎采集者曾短暂到访该区域，且长期、频繁地在此活动，用于烹饪、狩猎野生动物与采集野生果实。他们遗留的考古遗存包括灶坑、坑穴与柱洞，同时还出土了若干用于切割、清理食物的燧石工具。

至铁器时代，人类不再以游走觅食为生，转而定居务农，自主种植谷物并饲养牲畜。该区域遗留的柱洞构成了一座古代农场的平面布局。

早期中世纪时期，该区域仍有人类定居。虽未发现该时期的农场本体（大概率位于本次勘探范围之外），但出土的遗迹表明此处为某农场的庭院，其中发现了水井、棚屋遗迹与牲畜圈栏。棚屋遗迹多用于手工业生产活动，属于农场院内的小型附属建筑或棚屋。

该时期还发现了若干铁器生产的相关线索：出土了一块响石（klappersteen）与一块炉渣。响石为铁质结核，其核心常与外层脱离，摇晃时会发出清脆声响，在维卢威（Veluwe）地区常被用于冶铁作业。该炉渣来自冶铁熔炉，熔融的铁水与炉渣从炉内流入炉前的导流沟槽中。这类熔炉的使用年代约为公元7世纪至11世纪，维卢威地区的大规模冶铁活动集中于7至9世纪，因此该遗存的年代可断代为这一时期。

在全新居住区“德花园·卢嫩”动工前，该区域最后一批人类活动时期为近代。

17世纪时，区域中部存在一处庭院，内有三口水井，外围环绕着院沟。该庭院对应的农场本体可能位于本次勘探范围之外，或是“不可见”的：这在该时期并不罕见。当时人们在沙质土地上营建建筑时，多采用桩台或水平木板基础，直接铺设于沙层之上——埋入地下的木柱在沙质土壤中极易腐朽，因此这类基础难以在考古发掘中留存痕迹。正因如此，17、18世纪的农场本体并未被发现。

19世纪时，根据1811-1832年的历史地图，区域内存在一座住宅，其主人为农民安东尼·勒贝尔茨（Antonie Roeberts）。本次发掘仅发现了住宅后期增建的两座地下室，其采用机制红砖砌筑，而机制红砖在19世纪中期才开始普及，此时该住宅早已建成。该庭院内还出土了一座砖砌水井。

住宅北侧的翻耕痕迹（对应规划图中的耕地地块）表明，此处曾开展农业耕作，人们使用铁锹翻垦农田。

同期的历史地图上还标注了多处地块边界，发掘过程中发现了沟痕与柱列遗迹作为其佐证。如今这些历史地块边界已不复存在，因为区域用地布局已发生根本性改变。

该区域的历史受到当地居民的高度珍视：本次发掘期间举办的公众开放日活动吸引了大量民众参与。此类科普活动有助于提升公众对考古学的认知与支持度，同时也能增进大众对考古工作的理解与认同。