Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de verbreding van de Wulptocht (watercompensatie project Windpark Zeewolde), gemeente Zeewolde

Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied langs de Wulptocht in de gemeente Zeewolde (afbeelding 1, kaart 1 achterin het rapport). Het plangebied wordt aan de noordzijde begrensd door de oprit naar de A6, en is vervolgens gelegen aan de westelijke zijde van de Wulptocht tot aan de Vogelweg in het zuiden. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 18,8 ha, en is momenteel in gebruik als akker- en weiland. De waterloop zal worden uitgebreid en voorzien worden van een plasberm ten behoeve van watercompensatie voor de bouw van windmolens in de omgeving. In afbeelding 2 en achterin het rapport bijlage 2 zijn de geplande werkzaamheden met dwarsprofielen opgenomen. De waterloop zal aan de westzijde met maximaal 10 m breedte en maximaal 2-2,2 m diepte worden uitgebreid. Het verloop is geleidelijk en bestaat uit twee vormen van een talud, waarbij eerst een afloop van 1:20 van ca. 3,0 m breed, gevolgd door een talud van 1:1,5 m talud en de plasberm van ca. 3,3 m waarin voorzien wordt dat ca. 0,4 m water zal staan / stromen. De bestaande beschoeiing wordt vervangen en de nieuwe beschoeiing wordt tot een diepte van ca. 3,0 m -mv aangelegd. Voor de werkzaamheden wordt verharding aangelegd in verschillende vormen op een diepte van ca. 0,40 voor wegverharding langs de watergang tot maximaal 1,0 m voor de standplaats van kranen. In principe is er binnen het plangebied sprake van drie mogelijke archeologische niveaus, met elk een andere archeologische verwachting: Paleolithicum – Mesolithicum. In principe kunnen binnen het gehele plangebied op dekzandopduikingen sporen van bewoning en gebiedsexploitatie voorkomen uit het Paleolithicum en het Mesolithicum. Indien aanwezig bevinden deze sporen zich in de top van het dekzand op overwegend ca. 8,5-10 m -NAP, met een maaiveld op ca. 4,5 m -NAP. De archeologische sporen en resten kunnen bestaan uit paalkuilen, haardkuilen, houtskoolconcentraties, (vuur)stenen werktuigen en productieafval. Deze mogelijke archeologische waarden bevinden zich echter ver buiten het bereik van de geplande ingrepen (bij vindplaats ADW4 lag het archeologisch niveau bijvoorbeeld op een opduiking op 5,2 m -mv, met een ingreep tot 1,9 m -mv). Swifterbantcultuur. Op twee locaties binnen het plangebied zijn oude getijdenafzettingen afgezet in de vorm van oeverwallen en beddingafzettingen. Op de oeverwallen kunnen zich archeologische waarden bevinden, daterend uit de midden fase van de Swifterbantcultuur (circa 5200-3800 v. Chr.). Het niveau waarop deze sporen te verwachten zijn bevindt zich ter hoogte van ADW5 op 7,1 m -NAP (2,3-2,4 m -mv). Bij ADW8 in het zuiden op ca. 2,7 m -mv, al wordt hier op basis van de boring geen archeologisch niveau verwacht. De archeologische sporen en resten kunnen bestaan uit een archeologische bewoningslaag, paalkuilen, haardkuilen, houtskoolconcentraties, (vuur)stenen werktuigen en productieafval en (evt.) aardewerk. Deze mogelijk archeologische waarden bevinden zich buiten het bereik van de geplande ingrepen (ca. 1,9 m -mv), met een buffer van 40-50 cm. Scheeps- en vliegtuigwrakken. In de bovenste lagen binnen het plangebied, de Zuiderzee-, Flevo- en Almere-afzettingen kunnen scheepswrakken of -wrakresten worden aangetroffen. Nog steeds worden bij grondwerkzaamheden scheepswrakken ontdekt. De oudste nog in de bodem te verwachten scheepswrakken dateren uit de 14e eeuw. Hoewel altijd een kans bestaat om scheepswrakken of scheepsonderdelen aan te treffen is de archeologische verwachting hiervan voor wat betreft de planlocatie niet hoger dan elders in Flevoland. De kans op het aantreffen van scheepsresten binnen de te verstoren delen binnen het plangebied is daarmee aanwezig, maar wordt als laag geschat. Tevens bestaat de mogelijkheid dat zich binnen het plangebied vliegtuigwrakken bevinden uit de Tweede Wereldoorlog. Hoewel er geen crashsites bekend zijn binnen het plangebied, kan dit ook niet geheel worden uitgesloten. Advies. Gezien de archeologische verwachting in relatie tot de diepte van de voorgenomen ingrepen, adviseert Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie geen verder archeologisch onderzoek. Wel dient rekening gehouden te worden met de vondst van scheeps- of vliegtuigwrakken binnen het gehele plangebied. Geadviseerd wordt om een Protocol Toevalsvondsten op te stellen, waarbij de taken en verantwoordelijkheden van alle betrokken partijen uiteen worden gezet in geval bij de civiele werkzaamheden een scheeps- of vliegtuigwrak (of een andersoortige archeologische vondst) wordt aangetroffen. Op deze manier kunnen de civiele werkzaamheden met zo min mogelijk risico op stagnatie en bijkomende kosten worden uitgevoerd. Het bevoegd gezag, de gemeente Zeewolde, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen (wel/geen vervolgonderzoek en zo ja, in welke vorm). Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het Provinciaal Depot voor Bodemvondsten Flevoland (Mevr. P.P.A. Heise-Roovers, beheerder PDB Flevoland, [e-mail], tel. [phone]).

维斯蒂吉亚考古与文化史研究所（Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie）针对泽沃尔德市（Zeewolde）瓦尔普托赫特（Wulptocht）沿岸的规划区域开展了考古室内研究（附图1、报告末尾的地图1）。该规划区域北邻A6高速公路匝道，西临瓦尔普托赫特沿岸，南至福格尔路（Vogelweg）；区域总面积约18.8公顷，现状为旱地与牧草地。为满足周边风电项目的水文调蓄需求，该水系将实施拓宽工程，并配套设置水塘护岸（plasberm）。
图2及报告末尾的附件2展示了带横断面的规划工程内容：水系西侧拓宽后最大宽度为10米，最大水深为2至2.2米。岸坡采用两级渐变结构：先设置坡度1:20、宽度约3.0米的过渡坡段，随后衔接坡度1:1.5的陡坡；配套水塘护岸宽度约3.3米，设计蓄水/过水深度约0.4米。现有护岸将被拆除替换，新建护岸的施工深度约为地面标高基准（maaiveld，简称-mv）以下3.0米。为保障工程施工，将铺设不同类型的硬化路面：水系沿岸的施工便道硬化厚度约0.40米，起重机作业区的硬化厚度最大可达1.0米。
原则上，规划区域内存在三类潜在考古层位，各层位的考古遗存预期存在差异：
1. 旧石器时代-中石器时代遗存：规划区域内所有表层砂丘隆起带均可能存在该时期的人类居住与区域开发遗存。此类遗存若存在，将主要赋存于表层砂丘顶部，对应标高约为荷兰国家阿姆斯特丹水准面（Normaal Amsterdams Peil，简称NAP）以下8.5至10米，而现状地面标高约为NAP以下4.5米。该时期的考古遗存遗迹可能包括柱坑、灶坑、木炭聚集区、（用火）石器工具及生产废料。但此类潜在考古遗存的赋存深度远超本次规划工程的扰动范围：例如ADW4探方的考古层位位于-mv以下5.2米处，而本次工程的最大扰动深度仅为1.9米（-mv）。
2. 斯维夫特班特文化（Swifterbantcultuur）遗存：规划区域内两处点位存在古潮汐沉积，表现为岸堤沉积与层理沉积。岸堤沉积区可能赋存斯维夫特班特文化中期（约公元前5200年至公元前3800年）的考古遗存。该类遗存的预期赋存层位对应ADW5探方的标高：NAP以下7.1米（即-mv以下2.3至2.4米）。南部ADW8探方的标高约为-mv以下2.7米，但根据钻孔资料，此处未预期存在考古层位。该时期的考古遗存可能包括居住层、柱坑、灶坑、木炭聚集区、（用火）石器工具、生产废料及（可能存在的）陶器。此类潜在考古遗存的赋存深度同样超出本次规划工程的扰动范围（最大扰动深度约1.9米，-mv），两者之间留有40至50厘米的缓冲层。
3. 船舶与飞机残骸：规划区域内的表层沉积（包括须德海、弗莱沃及阿尔梅尔沉积层）中可能发现船舶残骸或其残件。目前在土方工程中仍时常发现船舶残骸，当前地层中可预期的最古老船舶残骸可追溯至14世纪。尽管在施工中存在发现船舶残骸或船用构件的可能性，但本规划区域的考古遗存预期概率与弗莱福兰省其他区域并无显著差异。因此，在规划区域的工程扰动范围内存在发现船舶遗存的可能性，但概率被评估为较低。此外，规划区域内还可能存在第二次世界大战时期的飞机残骸；尽管目前规划区域内并无已知的坠机点位，但该可能性也无法完全排除。
### 建议
鉴于本次规划工程的扰动深度与区域考古遗存预期的赋存深度之间的关系，维斯蒂吉亚考古与文化史研究所建议无需开展进一步考古调查。但仍需考虑在整个规划区域内发现船舶或飞机残骸的可能性。建议制定《考古意外发现操作规程》，明确各参与方在民用工程中发现船舶/飞机残骸（或其他类型考古遗存）时的职责与分工，从而最大程度降低民用工程因考古发现导致的停工风险及额外成本。
主管当局即泽沃尔德市政府，需首先对本报告中的建议作出决策（是否开展后续考古调查，若需开展则确定具体形式）。若主管当局认定无需开展后续考古调查，并同意规划区域按原计划开发，则考古意外发现与观测的报告义务仍将生效（依据《荷兰遗产法》第5.10条“考古意外发现”款）。由于土方作业期间完全无法排除发现考古“意外遗存”的可能性，建议提醒土方工程承包商需在发现遗存后尽快向弗莱福兰省土壤遗存省级库房报告：联系人P.P.A. 海泽-鲁夫斯女士（PDB Flevoland管理员），邮箱[e-mail]，电话[phone]。