การพัฒนาระบบการตรวจราชการและติดตามประเมินผลการจัดการศึกษาของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ

การศึกษาเรื่อง “การพัฒนาระบบการตรวจราชการและติดตามประเมินผลการจัดการศึกษาของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากระบวนการ ปัญหา อุปสรรคและข้อจำกัดที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพของระบบการตรวจราชการและติดตามประเมินผลการจัดการศึกษาของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ เพื่อหาแนวทางและข้อเสนอแนะในการพัฒนาระบบการตรวจราชการและติดตามประเมินผลการจัดการศึกษาของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการให้มีประสิทธิภาพ การศึกษาครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยใช้การวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึกและการสังเกตการณ์ มีกลุ่มเป้าหมายเป็นผู้ทรงคุณวุฒิที่มีประสบการณ์เกี่ยวกับการตรวจราชการและติดตามประเมินผล ผู้ดำรงตำแหน่งผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ และบุคลากรที่ปฏิบัติหน้าที่สนับสนุนการตรวจราชการ โดยใช้วิธีเลือกแบบเฉพาะเจาะจงและเก็บข้อมูลการสัมภาษณ์เชิงลึก จากการศึกษาพบว่า การตรวจราชการและติดตามประเมินผลการจัดการศึกษาของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ มีกระบวนการตรวจราชการที่ชัดเจนประกอบด้วย 3 ขั้นตอน คือ 1. ก่อนการตรวจราชการ 2. ระหว่างการตรวจราชการ และ 3. หลังการตรวจราชการ แต่ยังพบปัญหา อุปสรรคและข้อจำกัดที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพการตรวจราชการและติดตามประเมินผลของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ เนื่องจากไม่มีการกำหนดมาตรฐานการปฏิบัติงานตรวจราชการในแต่ละขั้นตอนหรือกระบวนการที่เป็นรูปธรรม ที่ประกอบด้วยข้อกำหนดมาตรฐาน เป็นคู่มือการปฏิบัติงานตรวจราชการที่กำหนดตัวชี้วัดค่าเป้าหมายการปฏิบัติงาน เพื่อเป็นกรอบแนวทางและวัดประสิทธิผลผู้ปฏิบัติงานตรวจราชให้มีประสิทธิภาพ สามารถวัดผลสัมฤทธิ์การดำเนินงานได้ ส่งผลต่อการกำหนดนโยบายการตรวจราชการ แผนการตรวจราชการ ประจำปี การกำหนดและออกแบบเครื่องมือการตรวจราชการ การจัดทำฐานข้อมูล/ระบบข้อมูลสารสนเทศฯ (e-Inspection) และการรายงานผลการตรวจราชการยังไม่ส่งผลลัพธ์และสามารถนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์ที่คุ้มค่า นอกจากนี้ ยังพบว่าโครงสร้างอำนาจหน้าที่ กฎหมายระเบียบ สมรรถนะบุคลากรสนับสนุนการตรวจราชการ การจัดสรรทรัพยากร และรูปแบบการตรวจราชการ มีผลต่อประสิทธิภาพการตรวจราชการของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ โดยมีข้อเสนอแนะการพัฒนาระบบการตรวจราชการ ดังนี้1. ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย 1) การกำหนดนโยบายการตรวจราชการให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียเข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบาย และนำประเด็นปัญหาที่เป็นข้อค้นพบของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการตามบริบทแต่ละพื้นที่ มากำหนดเป็นนโยบายใหม่ เพื่อกำหนดแนวทางการจัดการศึกษาที่ชัดเจน 2) ปรับปรุงกฎหมาย ระเบียบ ให้มีความทันสมัยสอดคล้องกับบริบทที่เปลี่ยนแปลง ลดขั้นตอนที่ไม่จำเป็น ทบทวน อำนาจ หน้าที่ให้เหมาะสมในการปฏิบัติงานจริง 3) ปรับปรุงโครงสร้างการบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการเพื่อความคล่องตัวในการบริหารจัดการ 4) มาตรฐานในการปฏิบัติหน้าที่และจริยธรรมของผู้ตรวจราชการ โดยกำหนดมาตรฐานด้านคุณลักษณะ และการปฏิบัติงานของผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการให้เป็นมาตรฐานกลางในสายงานตรวจราชการที่ชัดเจน 5) พัฒนาระบบข้อมูลสารสนเทศของกระทรวงศึกษาธิการ (Big Data) ให้เป็นหน่วยงานกลางด้านข้อมูลการศึกษาทุกด้าน ที่สามารถเชื่อมโยงและใช้ประโยชน์ข้อมูลทางการศึกษาได้ครอบคลุม2. ข้อเสนอแนะเชิงปฏิบัติ 1) พัฒนาฐานข้อมูลและระบบข้อมูลสารสนเทศ เพื่อการตรวจราชการการติดตาม ตรวจสอบและประเมินผลการจัดการศึกษาของกระทรวงศึกษาธิการ (e-Inspection) ให้มีคุณภาพ ถูกต้อง น่าเชื่อถือ มีความครบถ้วน สมบูรณ์ ทันต่อการใช้งาน 2) บูรณาการและประสานการตรวจราชการให้ครอบคลุมทุกระดับ รวมทั้งสร้างเครือข่ายการตรวจราชการที่เข้มแข็งทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาค เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล และสร้างทัศนคติที่ดีให้เกิดการยอมรับระหว่างผู้ตรวจราชการกระทรวงศึกษาธิการ และหน่วยงานสถานศึกษาในพื้นที่ ส่งเสริม สนับสนุนให้ภาคประชาชนได้เข้ามามีส่วนร่วม แสดงความคิดเห็น และรับฟังข้อมูลประกอบการตัดสินใจ 3) พัฒนามาตรฐานการตรวจราชการ และสร้างความน่าเชื่อถือต่อระบบตรวจราชการ 4) พัฒนาสมรรถนะและทักษะบุคลากรการตรวจราชการให้มีความเป็นมืออาชีพ น่าเชื่อถือ 5) จัดสรรทรัพยากรให้เหมาะสมในด้านงบประมาณ วัสดุอุปกรณ์ บุลคลากร 6) พัฒนาคุณภาพและเครื่องมือการตรวจราชการให้เป็นมาตรฐานกลาง 7) รูปแบบการตรวจราชการเน้นการตรวจราชการเชิงรุกและมุ่งผลสัมฤทธิ์ พร้อมทั้งนำเทคโนโลยีดิจิทัลมาประยุกต์ใช้ให้มีความสะดวก รวดเร็ว ทันสถานการณ์ 8) พัฒนารูปแบบรายงาน มุ่งเน้นการนำไปใช้ประโยชน์ และส่งเสริม สนับสนุนใช้ระบบ e-Inspection 9) เผยแพร่รายงานผลการตรวจราชการด้วยรูปแบบหลากหลายให้ผู้ที่เกี่ยวข้องสามารถนำไปใช้ประโยชน์ต่อไป