EKSTREMAL VAZIYATLARDA TALABALAR EMOTSIONAL HOLATINI PSIXODIAGNOSTIKASI VA PSIXOKORREKSIYASI: NAZARIY VA AMALIY YONDASHUVLAR

Ushbu maqola ekstremal vaziyatlarda (yuqori bosimli imtihonlar va sessiyalar, pandemiya sharoitidagi masofaviy ta'lim, tabiiy ofatlar, ijtimoiy-iqtisodiy inqirozlar, shaxsiy hayotdagi og'ir voqealar) talabalar emotsional holatini psixodiagnostika va psixokorreksiya qilish masalalariga bag'ishlangan. Maqola nazariy asoslarni keng yoritib, O‘zbekistonlik olimlarning ishlariga asoslanib, mavjud tadqiqot natijalari va amaliy modellarni tahlil qiladi (empirik sinovlar va tajriba guruhlarsiz). Ekstremal vaziyatlarda talabalar orasida tashvish, depressiya, stress va emotsional charchoq darajasi keskin oshib, o‘qish samaradorligi, motivatsiya va ijtimoiy moslashuvga salbiy ta'sir ko‘rsatadi. Psixodiagnostika uchun Spielberger-Xanin metodikalari, Beck depressiya shkalasi, Lüscher rang testi va Taylor bezovtalik shkalasi kabi vositalar tavsiya etiladi. Psixokorreksiya esa autogen trening, kognitiv-xulqiy yondashuv, vizualizatsiya, nafas olish texnikalari, guruhli psixologik yordam va profilaktik choralar orqali amalga oshirilishi mumkin. O‘zbekiston kontekstida bu masalalar ekstremal psixologiya darsliklari, favqulodda holatlardagi psixologik xizmat modellari va aholining turli qatlamlariga (shu jumladan talabalarga) moslashtirilgan yondashuvlar asosida muhokama qilinadi. Maqola oliy ta'lim muassasalarida psixologik profilaktika, yordam tizimini rivojlantirish va talabalar ruhiy salomatligini mustahkamlashga hissa qo‘shishni maqsad qilgan.本文聚焦极端情境下大学生情绪状态的心理诊断与心理干预议题，所覆盖的极端场景包括高压力考试与学期考核、疫情期间的远程教学、自然灾害、社会经济变革及个人生活中的重大突发事件。本文系统阐释相关理论基础，以乌兹别克斯坦学者的研究成果为依托，对现有研究结论与实践模型展开分析（包含实证测试，但未设置实验组）。极端情境下，大学生群体的焦虑、抑郁、应激与情绪耗竭水平会急剧升高，对学习效率、学习动机及社会适应均会产生负面影响。心理诊断可选用的标准化工具包括：斯皮尔伯格-哈宁焦虑量表（Spielberger-Xanin）、贝克抑郁量表（Beck Depression Scale）、吕舍尔颜色测试（Lüscher color test）以及泰勒焦虑量表（Taylor Anxiety Scale）。心理干预则可通过自生训练（autogenic training）、认知行为干预（Cognitive Behavioral Approach）、可视化技术、呼吸调节技巧、团体心理辅导及预防性措施等方式实施。在乌兹别克斯坦的语境下，本文将围绕极端心理学（extremal psychology）教材、突发情境下的心理服务模型，以及针对包括大学生在内的不同社会群体的适配性干预策略展开讨论。本文旨在为高等教育机构完善心理预防与援助体系、提升大学生心理健康水平贡献参考价值。