การนำนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืนไปปฏิบัติขององค์การบริหารส่วนตำบลเกาะเกร็ด: กรณีศึกษาเกาะเกร็ด จังหวัดนนทบุรี

เกาะเกร็ดเป็นชุมชนเก่าแก่ที่มีความหลากหลายทางด้านวัฒนธรรม ซึ่งเป็นถิ่นฐานที่มีความผสมผสานอย่างลงตัวด้านประชาการ ทั้งคนไทย-คนไทยเชื้อสายจีน คนมอญ และคนที่นับถือศาสนาอิสลาม ทำให้เกาะเกร็ดมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นอย่างมาก ทั้งในด้านวัฒนธรรมที่มีรูปแบบของวัฒนธรรมมอญ วิถีชีวิตดั้งเดิม ภาษา ศิลปะ รวมไปถึงวัดต่าง ๆ อีกทั้งยังมีเครื่องปั้นดินเผาที่มีรูปแบบอันเป็นเอกลักษณ์ เป็นสินค้าประจำเกาะเกร็ด รวมไปถึงหัตถกรรมพื้นบ้าน และที่สำคัญคือประชาการในพื้นที่เกาะเกร็ดก็ยังคงอนุรักษ์วัฒนธรรมเหล่านี้ไว้ได้เป็นอย่างดี ด้วยจุดเด่นด้านแหล่งท่องเที่ยวนี้ทำให้องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะเกร็ดต้องการที่จะพัฒนาให้เกาะเกร็ดเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่มีศักยภาพและเติบโตอย่างยั่งยืน เพื่อให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ฉบับที่ 12 จึงได้นำนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืนไปปฏิบัติ ในการค้นคว้าอิสระครั้งนี้จึงมีเป้าหมายเพื่อศึกษาถึงประสิทธิผลที่ได้จากการนำนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืนไปปฏิบัติในแหล่งท่องเที่ยวเกาะเกร็ด ขององค์การบริหารส่วนตำบลเกาะเกร็ด โดยมีวัตถุประสงค์ในการศึกษาได้แก่ (1) เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลให้องค์การบริหารส่วนตำบลเกาะเกร็ดสามารถปฏิบัติงานตามนโยบายส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน ของเกาะเกร็ด อำเภอปากเกร็ด จังหวัดนนทบุรี ได้สำเร็จ (2) เพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคจากการปฏิบัติงานตามนโยบายส่งเสริมท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน ขององค์การบริหารส่วนตำบลเกาะเกร็ด (3) เพื่อจัดทำข้อเสนอแนะเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติเพื่อนำไปใช้ในการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน โดยการศึกษาครั้งนี้เก็บข้อมูลเชิงคุณภาพโดยใช้แบบสัมภาษณ์แบบเจาะลึก ในหน่วยงานองค์การบริหารส่วนตำบลเกาะเกร็ด 4 ราย ผู้ประกอบการร้านค้าในแหล่งท่องเที่ยว 3 ราย ประชาชนทั่วไปที่อาศัยอยู่ในแหล่งท่องเที่ยว 2 ราย และนักท่องเที่ยว 3 ราย รวมทั้งสิ้น 12 ราย การวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร และนำข้อมูลทั้งหมดที่ได้มาวิเคราะห์เชิงพรรณนา ซึ่งผลที่ได้จากการศึกษาพบว่าผู้บริหารขององค์การบริหารส่วนตำบลเกาะเกร็ดมีความเข้าใจในบริบทด้านการท่องเที่ยวของเกาะเกร็ดเป็นอย่างดี แต่ยังขาดวิสัยทัศน์ในการผลักดันด้านความร่วมมือจากหน่วยงานภายนอก เห็นได้จากการที่ไม่ได้มีการปรึกษาหารือหรือจัดทำแผนพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวร่วมกัน ในส่วนของการจัดการปกครองแบบร่วมมือกันหลายภาคส่วนพบว่าผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในแหล่งท่องเที่ยวเกาะเกร็ดได้ให้ความร่วมมือเป็นอย่างดี โดยปัจจัยสำคัญคือกลุ่มผู้ประกอบการ ร้านค้า และผู้อาศัยในพื้นที่ ที่มีจิตสำนึกร่วมในการส่งเสริมและพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว ผู้ประกอบการร้านค้าจัดรูปแบบกิจกรรมท่องเที่ยวที่ทำให้มีความสอดคล้องต่อวัฒนธรรมมอญ รวมถึงนักท่องเที่ยวที่มีจิตสำนึกร่วม โดยมีองค์การบริหารส่วนตำบลเกาะเกร็ดเป็นตัวกลางในการขับเคลื่อนความร่วมมือ ด้านความสามารถของบุคลากรพบว่าเจ้าหน้าที่หรือหน่วยงานมีความเข้าใจอย่างดีต่อนโยบาย อีกทั้งระบบโครงสร้างขององค์การส่วนบริหารตำบลเกาะเกร็ดมีการจำแนกบทบาทหน้าที่ที่รับผิดชอบอย่างชัดเจน ด้านงบประมาณโดยส่วนใหญ่จะนำไปสนับสนุนในด้านการฟื้นฟูแหล่งท่องเที่ยว เช่น การรักษาความสะอาด ค่าน้ำมันเรือข้ามฝั่ง และการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานของแหล่งท่องเที่ยว ด้านการจัดการมีรูปแบบการกระจายอำนาจในพื้นที่ เพื่อให้ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องระดับชุมชนมีส่วนร่วมในการรับผิดชอบและติดตามนโยบาย โดยมีผู้ใหญ่บ้านของแต่ละหมู่บ้านเป็นผู้จัดประชุมเกี่ยวกับการส่งเสริมการท่องเที่ยว และสุดท้ายคือทรัพยากรที่แสดงให้เห็นว่าแหล่งท่องเที่ยวเกาะเกร็ดยังเป็นต้นทุนที่ดีในการดึงดูดนักท่องเที่ยว ด้วยความที่แหล่งท่องเที่ยวมีเอกลักษณ์ที่โดดเด่นทางด้านวัฒนธรรมไทย-มอญ มีศาสนสถานหลายแห่ง อีกทั้งยังมีกิจกรรมการท่องเที่ยวที่ค่อนข้างหลากหลาย ทำให้สามารถตอบโจทย์ความต้องการของนักท่องเที่ยวที่มีความชอบแตกต่างกันออกไป ดังนั้นแนวทางในการพัฒนานโยบายคือ ควรจัดทำโครงการหรือกิจกรรมที่ผ่านการปรึกษาหารือกับทุกภาคส่วน เพื่อสร้างการรับรู้และความเข้าใจเกี่ยวกับการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน ให้ทุกภาคส่วนมีบทบาทในการรับผิดชอบโครงการหรือกิจกรรมที่จัดขึ้น รวมถึงจัดทำแผนพัฒนาและขยายเส้นทางในแหล่งท่องเที่ยวให้ครอบคลุมทุกพื้นที่ เพื่อให้นักท่องเที่ยวกระจายเข้าสู่ชุมชนมากขึ้น และท้ายสุดคือควรใช้แนวคิดการพัฒนาการท่องเที่ยวที่ยั่งยืนเป็นเกณ์ประเมินผลการปฏิบัติงานตามนโยบายของหน่วยงานที่มีส่วนเกี่ยวข้องต่อการท่องเที่ยวเกาะเกร็ดทั้งหมด