Archeologisch bureau- en verkennend veldonderzoek, door middel van boringen Alphensebaan 34-36 te Gilze

Op 13 januari 2016 is door Aeres Milieu een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd aan de Alphensebaan 34-36 te Gilze. Het doel van het booronderzoek is de in het bureauonderzoek opgestelde specifieke verwachting te toetsen. Aan de hand van deze gegevens kunnen vervolgens adviezen over de aanwezige archeologische resten, of het vervolgtraject worden opgesteld. Op basis van de bekende gegevens omtrent archeologische waarden in het gebied en geografische ligging moet worden geconcludeerd dat een hoge verwachting geldt voor de periode laat-paleolithicum t/m het mesolithicum. De jager-verzamelaars uit deze periode hebben als woon- en verblijfplaats vaak voor de flanken van hoger liggende terreingedeelten in het landschap gekozen die bij voorkeur in de buurt van open water lagen. Water was een belangrijke bron voor het lessen van de dorst. Bij water heerst ook een grotere biodiversiteit, die de jacht en het verzamelen van plantaardig voedsel makkelijker maakte. Het plangebied ligt binnen een zone van hoge dekzandgronden. Volgens de geomorfologische kaart ligt het binnen een zone van terrasafzettingswelvingen bedekt met dekzand. Het gebied wordt geflankeerd door twee beekdalen. Dergelijke hooggelegen en droge zones in de directe nabijheid van watervoorzieningen zullen aantrekkelijke locaties zijn geweest voor jager-verzamelaars. Binnen het plangebied worden enkeerdgronden verwacht. Deze gronden hebben een plaggendek met een conserverende werking van eventueel aanwezige archeologische resten. Resten uit de periode laat-paleolithicum tot en met het mesolithicum worden onder dit plaggen- of esdek verwacht of in de oorspronkelijke bodem en kunnen bestaan uit tijdelijke kampementen, haardkuilen, vuurstenen artefacten of gebruiksvoorwerpen. Vanaf het neolithicum ontstaan de eerste landbouwculturen die gekenmerkt worden door sedentaire samenlevingen. In de beginperiode stapt men geleidelijk over naar landbouw en veeteelt en worden jagen en verzamelen steeds minder belangrijk. De nederzettingen worden gekenmerkt door permanente woningen die soms diep in de grond gefundeerd waren. Voor de watervoorziening worden waterputten gegraven. Ook worden afvalkuilen gegraven in en nabij de nederzettingen. Vanaf het neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen heeft men nog steeds een voorkeur voor hoger en droger gelegen gebieden. Ook vanaf het neolithicum is het plangebied een aantrekkelijke vestigingsplaats, gezien de hoge ligging in de nabijheid van water. Op basis hiervan geldt voor het plangebied een hoge verwachting voor nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de ijzertijd als voor nederzettingsresten uit de Romeinse tijd en uit de vroege middeleeuwen. Resten uit deze perioden worden onder het mogelijk aanwezige plaggen- of esdek verwacht of in de oorspronkelijke bodem en kunnen bestaan uit een cultuurlaag, paalkuilen/-gaten, afvalkuilen, fragmenten aardewerk, natuursteen of gebruiksvoorwerpen/vaatwerk. Vanaf de late middeleeuwen is een hoge ligging van het gebied niet meer bepalend voor het bewoningspatroon. Vanaf de late middeleeuwen concentreert de bewoning zich in dorpen, steden en bewoningsclusters. Het plangebied ligt aan de Alphensebaan, een oude uitvalsweg naar het zuidelijk gelegen dorp Alphen. Het gebied wordt gekenmerkt door meerdere gehuchten en buurtschappen. Het plangebied ligt direct ten zuiden van het buurtschap Bolberg dat tenminste in 1545 werd genoemd, maar mogelijk een (laat-)middeleeuwse oorsprong heeft. De naam ’berg’ geeft een hoogte aan en verwijst mogelijk naar de hoge ligging in het landschap. Uit bestudering van historisch kaartmateriaal blijkt dat sinds tenminste het begin van de 19e eeuw geen bebouwing aanwezig was binnen het plangebied. De meeste bebouwing concentreerde zich als kleine clusters aan de splitsingen van de aanwezige wegen, onder andere direct ten noorden van het plangebied als onderdeel van het buurtschap Bolberg. Gezien de ligging aan de oude uitvalsweg geldt voor het plangebied een middelhoge verwachting voor archeologische resten uit de periode late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd. Eventueel aanwezige resten worden verwacht vanaf het maaiveld. Op basis van het uitgevoerde verkennend onderzoek kan worden gesteld dat binnen het plangebied een ten dele intact podzolprofiel aanwezig is. Archeologische sporen worden met name verwacht in de B-Horizont. Vanwege de aanwezigheid van (een restant van) de B-Horizont in de boringen kan de kans op het in situ aantreffen van archeologische resten niet worden uitgesloten. De B-Horizont is aangetroffen op een diepte tussen 45 tot 80 cm –mv. Een buffer van 20 cm in acht nemend, kunnen alle bodemingrepen dieper dan 25 cm –mv een bedreiging vormen voor het bodemarchief. Met deze reden luidt het advies dat vervolgonderzoek noodzakelijk wordt geacht. In verband met de grootte van de te verwachten bodemingreep heeft dit vervolgonderzoek bij voorkeur de vorm van een proefsleuvenonderzoek.

2016年1月13日，Aeres Milieu公司在吉尔泽（Gilze）的阿尔芬塞班道（Alphensebaan）34-36号开展了考古室内研究与勘探钻探作业。本次钻探作业的目的是验证室内研究中提出的具体考古预判。基于本次钻探获取的数据，后续可针对区域内现存考古遗存及后续工作方案制定相关建议。

基于该区域已知的考古价值相关资料与地理区位条件，可判定该区域旧石器时代晚期（Late Paleolithic）至中石器时代（Mesolithic）存在较高的考古遗存预判等级。该时期的狩猎采集者通常选择景观中地势较高的地块侧翼作为居住与活动场所，这类区域优先毗邻开阔水域。水不仅是缓解口渴的重要资源，水域周边的生物多样性也更为丰富，便于狩猎采集者获取猎物与植物性食物。

本次规划区域位于高覆砂土层区域。根据地貌图，该区域属于覆盖有覆砂层的阶地沉积隆起带。该区域两侧为两条溪谷。这类紧邻水源、地势较高且干燥的区域，曾是狩猎采集者的理想选址。

规划区域内预计存在单层土（enkeerdgronden），这类土壤带有堆肥覆盖层（plaggendek），可对潜在的考古遗存起到保护作用。旧石器时代晚期至中石器时代的遗存可能埋藏于该堆肥覆盖层或底土层（esdek）中，遗存类型可包括临时营地、火塘坑、燧石制品或日用工具。

新石器时代（Neolithic）出现了首批以定居社会为特征的农耕文化。新石器时代初期，人类逐渐转向农耕与畜牧，狩猎与采集的重要性逐步降低。该时期的聚落以永久性建筑为特征，部分建筑的地基甚至深入地下。为获取水源，人们开挖水井，同时在聚落内部及周边开挖垃圾坑。从新石器时代至中世纪早期，人类仍偏好地势较高且干燥的区域。鉴于该区域地势较高且毗邻水源，自新石器时代起便成为颇具吸引力的定居点。

基于此，规划区域内新石器时代至铁器时代（Iron Age）、罗马时期以及中世纪早期的聚落遗存均具有较高的预判等级。该时期的遗存可能埋藏于现存的堆肥覆盖层或底土层中，或是原生土层内，遗存类型可包括文化层、柱坑/柱洞、垃圾坑、陶器碎片、天然石材或日用器物/容器。

中世纪晚期起，区域地势高低不再是决定居住模式的关键因素，人类聚居活动逐渐集中于村落、城镇与聚居集群中。规划区域位于阿尔芬塞班道（Alphensebaan），这是一条通往南部阿尔芬村的古老对外通道。该区域分布有多个小型村落与邻里社区。

规划区域紧邻Bolberg社区南侧，该社区最早可追溯至1545年，但其起源可能可追溯至中世纪晚期。“Berg”（意为“山丘”）这一名称暗示了该区域地势较高的地理特征。通过对历史地图资料的研究可知，至少自19世纪初起，规划区域内便无建筑遗存。当时绝大多数建筑以小型集群的形式分布在现有道路的交叉口附近，其中包括规划区域北侧作为Bolberg社区组成部分的建筑集群。

鉴于该区域紧邻古老对外通道，中世纪晚期至近现代的考古遗存预判等级为中高等。潜在遗存可能埋藏于地表以下。基于本次勘探作业，可确认规划区域内存在部分保存完好的灰化土剖面（podzolprofiel）。考古遗存主要有望发现于B层（B-Horizon）中。由于钻探中发现了（残留的）B层，因此无法排除原位发现考古遗存的可能性。本次钻探发现B层埋藏深度为45至80厘米（以地面为基准，mv为荷兰语maaiveld的缩写，指地面标高）。预留20厘米的缓冲层后，所有深度超过25厘米的土壤作业都可能对土壤考古遗存构成威胁。

基于上述原因，本次作业建议开展后续考古工作。考虑到预期的土壤作业范围，后续工作优先采用探槽考古（proefsleuvenonderzoek）的形式。