Luận án tiến sĩ của vị Tiến sĩ Luật vô danh - ông Phạm Quang Dậu

Ông Phạm Quang Dậu thuộc thế hệ luật sư/tiến sĩ Luật đầu tiên như ông Phan Văn Trường, cách chỉ vài năm.Bất chấp trình độ pháp lý uyên bác mà ông thể hiện trong luận án tiến sĩ, thì lịch sử nay không lưu trữ bất kỳ thông tin nào về Phạm Quang Dậu. Ông đã hoàn toàn biến mất.Nhưng luận của ông lại có giá trị sử luật cực cao vì viết về Bộ Dân luật Bắc kỳ 1931, một sản phẩm sinh ra sau khi Pháp kết liễu Bộ luật Gia Long mà Phan Văn Trường phê phánHậu thế không thể viết nổi luận về Dân luật Bắc Kỳ 1931 như ông, vì ông chính là người sống thời đó, chiêm và trải nghiệm Bộ luật đó, đủ trình độ để mổ xẻ nó. Luận của ông là lời chứng ký ức lịch sử.Luận của ông viết về thời kỳ quá độ từ cổ tục Á Đông sang văn minh phương Tây. Pháp đủ khôn ngoan để học hỏi kỹ tục lệ An Nam rồi mới dám viết luật, pha lẫn văn minh của họ. Thậm chí thừa nhận cả chế độ hầu thiếp, hôn nhân hạng 1, hạng 2. Những tưởng đã học tập tục An Nam mà bộ luật sẽ êm? Thực tế trái lại. Ở đô thị cấp tiến nơi tư tưởng văn minh Tây tràn vào, người ta nói Bộ luật còn quá cổ hủ, chưa đủ nữ quyền. Ở mặt khác, Bộ luật bị lên án mạnh vì "quá nhiều tự do cá nhân" khi thừa nhận hôn nhân phải dựa trên tình yêu thay vì thu xếp của cha mẹ, hay như việc mở rộng quyền ly hôn. Điểm yếu sau này đã rõ: Vì hội đồng soạn luật (dù nhiều người Việt) toàn quan lại Nho học, nam giới, Bắc Kỳ đồng bằng, nên góc nhìn về phụ nữ, về miền núi, về tục lệ đang biến đổi còn rất thiên lệch. Nếu như đọc luận của ông Phan Văn Trường - luật sư Việt Nam đầu tiên thì thấy ông ngưỡng mộ Tàu. Còn luận của ông Phạm Văn Bạch - Chánh án Tối cao đầu tiên thì thấy ông mê mẩn Liên Xô. Của ông Dậu thì thấy vẫn nguyên hồn Việt: bình dị, khiêm nhường mà đậm chất bác học.