Aanvullend Archeologisch Onderzoek in het tracé van de Betuweroute, vindplaats 52, Geldermalsen/Rijs en Ooyen

In opdracht van NS Railinfrabeheer Projectorganisatie Betuweroute (NS-RIB/PoBr) heeft het Archeologisch Dienstencentrum (ADC), in samenwerking met het Archeologisch Instituut van de Vrije Universiteit (AIVU) een Pro-actief Archeologisch Onderzoek uitgevoerd in de gemeente Geldermalsen.Object van het onderzoek was de vindplaats 'Rijs en Ooyen' bij Meteren, tussen de A15 en het dorp Est. Deze vindplaats is in 1993 verkend door de Stichting Regionaal Archeologisch Archiverings Project (RAAP) tijdens een veldkartering.De vindplaats ligt in het tracé van een toerit voor een viaduct over de A15 dat ten behoeve van het realiseren van de Betuweroute wordt aangelegd, en wordt door de aanleg van verticale drainage bedreigd. Het doel van het waarderend onderzoek was inzicht te verkrijgen in de aard, kwaliteit en datering van deze vindplaats ten behoeve van een definitieve waardering van de gehele vindplaats.Daartoe zijn vijf putten aangelegd (tezamen 2.566 m2).Vindplaats 52 ligt deels op oever- en deels op crevasse-afzettingen boven die oeverafzettingen De vindplaats wordt in NW-ZO richting doorsneden door een maximaal 60 m brede crevassegeul. Deze dateert van na de oudste bewoningsfase.De bijbehorende restgeul lag open in een gedeelte van de jongste bewoningsfase maar is vrij spoedig geheel verland.De oudste sporen, een vondstlaag, enkele paalsporen en een vierpalige spieker, zijn onderdeel van een agrarische nederzetting uit Oss-fase I-J (ca. 250-120 v. Chr.). Zij worden van de jongere resten gescheiden door de genoemde crevasseafzettingen.De sporen uit de tweede bewoningsfase behoren tot een inheemse agrarische nederzetting die dateert uit Oss-fase K tot en met de Vroeg-Romeinse tijd (ca. 120 v. - 70 na Chr.). Zes van de acht spiekers uit deze periode kunnen, vooral op basis van hun oriëntatie, nog uit de Late IJzertijd stammen.Twee boerderijplattegronden en twee spiekers dateren uit de overgang naar de Romeinse tijd en uit de Vroeg-Romeinse periode. De crevassegeul was gedurende de tweede helft van de Late IJzertijd waarschijnlijk nog watervoerend; het vondstmateriaal in de oudste restgeulafzettingen omvat namelijk aardewerk uit de Vroeg-Romeinse tijd. Elders in de nederzetting kan zich in deze periode een cultusplaats hebben bevonden, maar hierover bestaat nog geen zekerheid.Duidelijk is wel dat het begin van de muntomloop en het eerste gebruik van gedraaide keramiek tot de vroegste in de regio behoren. Activiteiten uit de Laat-Romeinse tijd (ca. 270-400 na Chr.) manifesteren zich in twee kuilen en een groot aantal losse vondsten. In de Late Middeleeuwen is de vindplaats in gebruik als agrarisch gebied. Drie ingegraven potten uit deze periode kunnen als muizenvallen rond een hooiberg hebben gefungeerd.Het vondstmateriaal is over het algemeen goed geconserveerd. Wel vertonen het aardewerk en botmateriaal een sterke fragmentatie, maar dit is het gevolg van processen die speelden tijdens de bewoning. Botanische resten blijken alleen onder de oxydatie-reductiegrens goed bewaard, dat wil zeggen in de diepste delen van de restgeul en vermoedelijk ook in onderste vullingen van diepe sporen op de oever. De vindplaats biedt vooral gezien het grote volume van de restgeulvulling goede mogelijkheden voor ecologisch onderzoek.Vindplaats 52 is behoudenswaardig op grond van de landschappelijke en de archeologische contextwaarde, maar vooral op basis van de zeldzaamheid.

本报告受荷兰铁路基础设施管理局贝图韦铁道项目组织（NS Railinfrabeheer Projectorganisatie Betuweroute，缩写NS-RIB/PoBr）委托，考古服务中心（Archeologisch Dienstencentrum, ADC）联合阿姆斯特丹自由大学考古研究所（Archeologisch Instituut van de Vrije Universiteit, AIVU）在海尔德马尔森（Geldermalsen）市镇范围内开展了前瞻性考古调查（Pro-actief Archeologisch Onderzoek）。本次调查的对象为位于梅特伦（Meteren）附近、A15高速公路与埃斯特（Est）村庄之间的“赖斯与奥延（Rijs en Ooyen）”遗址。该遗址曾于1993年由区域考古归档项目基金会（Stichting Regionaal Archeologisch Archiverings Project, RAAP）通过野外填图完成勘探。该遗址处于为贝图韦铁道建设而修建的A15高速公路高架桥匝道的施工范围内，正受到竖向排水工程施工的威胁。本次评价性考古调查的目标为明确该遗址的遗存性质、保存质量与年代序列，以便为整个遗址开展最终的考古价值评估提供依据。为此共布设5处发掘坑，总面积达2566平方米。52号遗址的地层一部分覆盖于河漫滩沉积层之上，另一部分则坐落于河漫滩沉积层上方的决口扇沉积层之上。该遗址被一条最宽可达60米的决口凹槽（crevassegeul）以西北-东南方向贯穿，该凹槽形成于最早的居住阶段之后。其残留的凹槽区域在最晚的居住阶段初期曾裸露地表，但很快便被完全淤积填埋。最早的考古遗存包括一层文化堆积、若干柱洞（paalsporen）以及一处四桩桩架，均属于奥西文化第一至二期（Oss-fase I-J，约公元前250年-公元前120年）的农业定居点遗存。上述早期遗存与较晚的遗迹被前述的决口沉积层相互分隔。第二居住阶段的遗迹属于本土农业定居点，年代为奥西文化第三期至早期罗马时期（Oss-fase K至Vroeg-Romeinse tijd，约公元前120年-公元70年）。该时期的8处桩架（spieker）中，有6处可根据其朝向特征，判断大概率属于铁器时代晚期（Late IJzertijd）遗存。两处农场地基与两处桩架的年代可追溯至罗马时期过渡阶段与早期罗马时期。该决口凹槽在铁器时代晚期后半段可能仍为过水河道，因为最早的凹槽淤积层中出土了早期罗马时期的陶器（aardewerk）。在定居点的其他区域，这一时期可能存在一处祭祀场所（cultusplaats），但目前尚无确切证据。值得注意的是，该区域内最早的货币流通记录与首次使用轮制陶器的证据均出自该遗址。罗马晚期（Laat-Romeinse tijd，约公元270年-400年）的人类活动遗迹表现为两处坑穴与大量零散出土遗物。中世纪晚期（Late Middeleeuwen），该遗址被用作农业用地。本次出土的3件中世纪晚期埋置陶罐，其功能应为围绕干草堆设置的捕鼠器。本次出土遗存整体保存状况良好。不过陶器与骨骼遗存（botmateriaal）存在较为严重的碎片化现象，这是居住时期的自然埋藏过程导致的。植物遗存仅在氧化还原界面之下得以较好保存，也就是决口凹槽的最深处以及河漫滩区域内深遗迹的下部填充层中。鉴于决口凹槽淤积层的体积较大，该遗址为生态考古研究提供了极佳的条件。52号遗址具备文物保护价值，其价值体现在景观与考古背景价值层面，而尤以遗存的稀有性为核心评价依据。