Η Κινητικότητα Ξένων Φοιτητών προς την Ελλάδα: 1975-1995

Στόχος της έρευνας είναι η διερεύνηση της κινητικότητας τριών κατηγοριών "ξένων φοιτητών" προς την Ελλάδα: των ομογενών-Ελλήνων του εξωτερικού, των Κυπρίων και των αλλοδαπών-αλλογενών, και η αποτύπωση και ερμηνεία της αντίστοιχης κρατικής πολιτικής. Ο σχεδιασμός της έρευνας προέβλεπε: (α) ποιοτική ανάλυση (βασισμένη σε έρευνα αρχείου και συνεντεύξεις με στελέχη του ΥΠ.ΕΠ.Θ.) για την αποτύπωση του θεσμικού πλαισίου της κινητικότητας, και (β) ποσοτική ανάλυση των ροών των ξένων φοιτητών (βασισμένη σε στοιχεία των Τμημάτων Εισιτηρίων Εξετάσεων και Υποτροφιών του ΥΠ.ΕΠ.Θ.). Βασική παραδοχή της μελέτης αποτέλεσε το γεγονός ότι στα πλαίσια του εθνικού κράτους, ως διεθνώς κρατούντος προτύπου κοινωνικοπολιτικού σχηματισμού, η σύνδεση κράτους και πανεπιστημίου είναι στενή και ότι η εκπαίδευση αποτελεί μηχανισμό παραγωγής και αναπαραγωγής της εθνικής ιδεολογίας και εξυπηρετεί βασικούς σκοπούς και επιδιώξεις του κράτους. Με βάση αυτήν την παραδοχή, οι αρχικές υποθέσεις εργασίας προέβλεπαν: (α) διαφορική κινητικότητα ομογενών-Ελλήνων του εξωτερικού και Κυπρίων, αφενός, και αλλοδαπών-αλλογενών, αφετέρου. Αναμενόταν ότι (β) αυξημένη θα ήταν η κινητικότητα των ομογενών-Ελλήνων του εξωτερικού και Κυπρίων, προς τους οποίους θα ήταν δυνατόν να ασκείται πολιτική έλξης, και (γ) μικρότερη θα ήταν η κινητικότητα των αλλοδαπών-αλλογενών, η οποία αναμενόταν να συνδέεται με τις επιλογές της εξωτερικής πολιτικής για την προάσπιση συμφερόντων του κράτους σε συγκεκριμένες περιοχές. Στην πορεία της έρευνας οι αρχικές υποθέσεις εργασίας ανατράπηκαν εν μέρει. Όσον αφορά την κινητικότητα των ομογενών και των Κυπρίων, η έρευνα ανέδειξε ότι το κράτος δεν ασκεί πολιτική έλξης προς αυτές τις κατηγορίες φοιτητών. Αντίθετα, φαίνεται να ασκεί μάλλον περιοριστική πολιτική, εφαρμόζοντας ποσοστώσεις που ρυθμίζουν την εισαγωγή τους. Στο βαθμό που ασκείται πολιτική προς αυτές τις κατηγορίες φοιτητών, φαίνεται ότι πρόκειται για ανταπόκριση του Ελληνικού κράτους σε πιέσεις που ασκούν οι κοινότητες του εξωτερικού. Στην περίπτωση αυτή, η εκπαιδευτική πολιτική ασκείται μάλλον ως κοινωνική πολιτική και φαίνεται να αποτελεί συνέχεια της "πολιτικής προστασίας καταφυγόντων προσφύγων, λόγω δυσμενών περιστάσεων στους τόπους της μόνιμης διαμονής τους" που ασκήθηκε στην μεταπολεμική περίοδο. Η έρευνα ανέδειξε ότι οι φαινομενικά αντιφατικές πολιτικές επιλογές του κράτους δεν είναι δυνατό να ερμηνευθούν μέσα στο στενό εθνικό πλαίσιο από ενδογενείς παράγοντες. Η επίδραση ευρύτερων πολιτικών, αλλά και η διάθεση του ελληνικού κράτους να δείξει ότι «ανταποκρίνεται στις διεθνείς του υποχρεώσεις», φαίνεται να είναι καθοριστική για τη χάραξη της ελληνικής πολιτικής. Έγινε προφανές ότι εξωγενείς παράγοντες, όπως η δράση των διεθνών οργανισμών και υπερεθνικών δρώντων που διαμορφώνεται από τις τάσεις διεθνοποίησης και παγκοσμιοποίησης του διεθνούς συστήματος, καθόρισαν σε σημαντικό βαθμό τις ελληνικές πολιτικές επιλογές. Έτσι, κατέστη αναγκαία η διαμόρφωση ενός θεωρητικού πλαισίου με βάση τη σύγχρονη κοινωνική θεωρία, το οποίο να λαμβάνει υπόψη του τη διαπλοκή του διεθνούς/παγκόσμιου και του εθνικού/τοπικού επιπέδου. Η λογική της παγκοσμιοποίησης, η οποία επισημαίνει την ανατροπή του μέχρι τώρα κρατούντος επιστημονικού παραδείγματος, παρά το γεγονός ότι απέχει πολύ από το να αποτελεί θεωρητικό μοντέλο, φαινόταν να ανταποκρίνεται περισσότερο στα ευρήματα της έρευνας.

本研究旨在探究三类外籍学生群体赴希腊的跨境流动情况：海外希腊裔学生、塞浦路斯学生以及外国籍非希腊裔学生，并对该国针对此类群体的相关政策进行记录与阐释。本研究的设计包含两项内容：(α) 质性分析——基于档案研究与对希腊教育与宗教事务部（ΥΠ.ΕΠ.Θ.）职员的访谈，用于刻画学生流动的制度框架；(β) 量化分析——基于希腊教育与宗教事务部入境考试与奖学金司的统计数据，对外籍学生的流动情况进行分析。本研究的核心预设为：作为国际通用的社会政治建构范式的民族国家，其与高等院校的联结紧密；教育是生产与再生产民族意识形态的机制，并服务于国家的核心目标与战略议程。基于该预设，本研究提出三项初始工作假设：(α) 海外希腊裔学生与塞浦路斯学生的跨境流动情况，与外国籍非希腊裔学生存在显著差异；(β) 海外希腊裔与塞浦路斯学生的流动率更高，因该国可对该类群体施加政治影响力；(γ) 外国籍非希腊裔学生的流动率更低，且其流动被认为与该国为维护特定区域利益而制定的外交政策选择相关。在研究推进过程中，初始工作假设得到了部分修正。就海外希腊裔与塞浦路斯学生的流动情况而言，研究发现该国并未对该类学生施加政治影响力，反而呈现出限制性政策倾向：通过制定配额制度管控其入境。若该国确实针对该类学生制定相关政策，其本质是对海外侨民团体施压行为的回应。在此情形下，教育政策更多承担社会政策的职能，可视为战后时期“针对因居留地遭遇恶劣环境而流离失所的难民的保护政策”的延续。研究表明，该国看似矛盾的政策选择，无法仅通过国内内生因素在狭隘的民族框架内得到合理解释。更广泛的政治因素影响，以及希腊国家展现“履行国际义务”的姿态，对希腊政策的制定具有决定性作用。显而易见，国际组织与超国家行为体的行动，以及由全球化与世界一体化趋势塑造的国际体系格局，这些外生因素在很大程度上决定了希腊的政策选择。因此，有必要基于现代社会理论构建一个理论框架，兼顾国际/全球层面与民族/地方层面的复杂互动。全球化的逻辑虽远未成为成熟的理论范式，却打破了此前占据主导的科学范式，相较而言更契合本研究的发现。