DO Kerkplein Beuningen Bewoningssporen uit de Vroege en Volle Middeleeuwen aan het Kerkplein te Beuningen, gemeente Beuningen

In opdracht van de Woningcorporatie Woonwaarts in Nijmegen heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie een archeologische opgraving uitgevoerd aan het Kerkplein in Beuningen. De aanleiding voor het onderzoek was de voorgenomen herinrichting en nieuwbouw van een appartementencomplex. Het plangebied wordt begrensd door het Kerkplein in het zuiden, de Dorpssingel in het oosten en de Bongerdstraat in het westen en noorden en heeft in totaal een oppervlakte van ca. 2.150 m2. Binnen het plangebied bevond zich een voormalig schoolgebouw, laatstelijk in gebruik als winkel, dat plaats diende te maken voor het appartementengebouw, voorzien van een halfverdiepte parkeergarage. Het plangebied ligt volgens het bestemmingsplan Centrum Beuningen in een zone met de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie 2'. Dit houdt in dat archeologisch onderzoek verplicht is bij bouwwerken groter dan 100 m2 en dieper dan 30 cm -mv. Ter plaatse van de nieuwbouw zal de ontgraving voor de fundering ca. 0,8 m bedragen, en ter plaatse van de parkeerkelder ca. 2,5 m. Op basis hiervan heeft de gemeente besloten dat nader archeologisch onderzoek noodzakelijk was. Bij het in 2018 door Vestigia uitgevoerde proefsleuvenonderzoek werd een middeleeuws bewoningsniveau aangetroffen, waarin zich kuilen en paalsporen aftekenden, die op basis van het vondstmateriaal tussen de 8e en 13e eeuw gedateerd konden worden. Tussen de vondsten waren ook enkele fragmenten aardewerk uit de ijzertijd aanwezig, waardoor ook ouder gebruik van, of bewoning op, het terrein niet kon worden uitgesloten. Mede vanwege de verwachte samenhang met de nabijgelegen vindplaatsen aan de Molenstraat en de Alde Steeg is het onderzoeksgebied beoordeeld als behoudenswaardig. Het deel van het plangebied – ca. 1200 m2 groot - dat vanwege de aanleg van de bouwput werd bedreigd, is vervolgens opgegraven in de periode van 26 augustus t/m 5 september 2019. Het proefsleuvenonderzoek is meegenomen in de uiteindelijke opgraving. Het doel van de opgraving was om de nadere aard, ouderdom en omvang van de middeleeuwse nederzettingsresten vast te stellen, alsmede die van eventuele oudere sporen uit de IJzertijd (en Romeinse tijd) en de latere uit de Nieuwe tijd. Het onderzoek beoogt daarmee een verdere detaillering te geven van de bewoningsgeschiedenis van het dorp Beuningen en de wijdere archeoregio. Ondanks de beperkte omvang, zowel wat betreft oppervlak als vondstmateriaal, heeft de opgraving aan het Kerkplein in Beuningen toch een aantal bijzondere vondsten en andere resultaten opgeleverd. In aanvulling op de eerdere opgravingen aan de Molenstraat en Alde Steeg is nogmaals duidelijk geworden dat het centrum van Beuningen al in de Middeleeuwen een vrij omvangrijke bewoning heeft gekend. Overblijfselen van die oude bewoning zijn in de ondergrond goed bewaard gebleven. Mede dankzij de uitgevoerde analyses van de jaarringen van de houten beschoeiingen van enkele waterputten en ander specialistisch onderzoek, is aangetoond dat dat de middeleeuwse bewoning aan het Kerkplein zeker teruggaat tot in de 7e eeuw na Christus. Bijzondere vondsten uit die vroegmiddeleeuwse periode zijn een ijzeren, zogenaamde 'Schmalsax', een kort éénsnijdend zwaard, en een onbeschadigd kippenei, een van de oudste die in ons land is gevonden. Met die vroege start van de bewoning behoort Beuningen zeker tot de oudste woonkernen van het Gelderse rivierengebied. De opgraving heeft tevens aangetoond dat de middeleeuwse bewoners, behalve landbouw, ook ambachtelijke activiteiten hebben ontplooid. De aangetroffen resten van smeedslakken en een smeedhaard vormen het duidelijkste bewijs dat er ijzer is gesmeed. Binnen de grenzen van de kleine opgraving zijn behalve negen middeleeuwse waterputten, gedateerd tussen het midden van de 7e en het midden van de 13e eeuw na Chr., naar het zich laat aanzien in ieder geval de grondsporen van een rechthoekig bijgebouw en een bootvormige boerderij met aanbouw uit de 11e of 12e eeuw gevonden. Uit de oriëntatie en de aard en verspreiding van de sporen valt af te leiden dat de bewoning in de Middeleeuwen aan het Kerkplein naadloos aansloot op die aan de Molenstraat en de Alde Steeg. Vanwege de geringe omvang van het onderzoek aan het Kerkplein, is het helaas niet mogelijk om veel verdergaande uitspraken te doen over de precieze aard van de bewoning, de welstand van de bewoners en de sociale, politieke en culturele context van de dorpsvorming in Beuningen. Het verdient zeker aanbeveling om hiernaar verder archeologisch en historisch onderzoek te doen. Een meer integrale beschouwing van opgravingen Alde Steeg, Molenstraat en Kerkplein kan daartoe een belangrijke bouwsteen vormen. In dit rapport is geprobeerd de resultaten van het onderzoek aan het Kerkplein zo volledig mogelijk te presenteren en te ontsluiten. Binnen de opgraving aan het Kerkplein zijn tenslotte ook verspreide vondsten en enkele sporen aangetroffen uit de Midden-IJzertijd (3e of 4e eeuw voor Chr.) en de Romeinse tijd (1e tot 3e eeuw na Chr.). Het gaat meest om een dunne strooiing en kleine fragmenten aardewerk en enig Romeins bouwpuin dat in de middeleeuwse kuilen en waterputten terecht is gekomen. Voor overtuigend bewijs van bewoning in deze beide perioden binnen het onderzoeksgebied is dit materiaal eigenlijk te weinig. Mogelijk heeft die bewoning wel in de nabijheid van het plangebied plaatsgevonden en is het materiaal versleept en/of in de middeleeuwen hergebruikt binnen het plangebied.

受奈梅亨市Woonwaarts住房协会（Woningcorporatie Woonwaarts）委托，Vestigia考古与文化史研究所（Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie）在贝宁根（Beuningen）的克尔克广场（Kerkplein）开展了考古发掘工作。本次考古调查的起因是当地计划对一处公寓综合体进行翻新与新建。该规划区域南至克尔克广场（Kerkplein），东至村环道（Dorpssingel），西至邦赫德街（Bongerdstraat），北至该街道，总占地面积约2150平方米。规划区域内曾有一栋原校舍建筑，最后用途为商铺，该建筑需为新建公寓楼（附带半地下停车场）让路。根据《贝宁根市中心土地利用规划》，该区域属于双重用途分区‘价值-考古2类（Waarde - Archeologie 2）’。这意味着，当建设工程面积超过100平方米、开挖深度超过30厘米（以地面为基准）时，必须开展考古调查。新建建筑的基础开挖深度约为0.8米，而停车场地下室的开挖深度约为2.5米。基于上述情况，当地市政府决定有必要开展进一步考古调查。2018年由Vestigia开展的试掘槽调查（proefsleuvenonderzoek）中，发现了一处中世纪居住层面，其中可见坑穴与柱洞遗迹，根据出土遗物可将其年代定为8至13世纪。出土遗物中还包含若干铁器时代的陶片，因此无法排除该区域更早时期即有使用或居住的可能。此外，由于该区域与莫伦街（Molenstraat）、阿尔德斯特格（Alde Steeg）附近的出土点存在潜在关联，本次调查区域被评定为具有保护价值。规划区域中约1200平方米、因基坑施工面临破坏风险的部分，于2019年8月26日至9月5日期间完成发掘。本次发掘包含了此前的试掘槽调查内容。本次发掘的目标为明确中世纪定居遗迹的具体性质、年代与范围，同时也为了查明区域内可能存在的铁器时代（及罗马时期）与近代时期的遗迹。本次调查旨在进一步细化贝宁根镇乃至更广考古区域的居住历史。尽管本次发掘的面积与出土遗物数量均有限，但贝宁根克尔克广场的考古发掘仍取得了若干特殊出土物与其他重要成果。结合此前在莫伦街与阿尔德斯特格开展的发掘工作，本次发掘进一步证实，贝宁根镇中心在中世纪时期已存在规模可观的定居点。该古代定居点的遗迹在地下得到了良好保存。通过对若干水井木质衬圈的年轮分析以及其他专业研究，已证实克尔克广场的中世纪定居活动至少可追溯至公元7世纪。该早中世纪时期的特殊出土物包括一件铁质的所谓‘窄刃斧（Schmalsax）’、一把短单面剑，以及一枚完整无缺的鸡蛋——这是荷兰境内发现的最古老的鸡蛋之一。凭借如此早期的定居历史，贝宁根无疑属于格尔德兰河域最古老的定居点之一。本次发掘还证实，中世纪的定居者除从事农业外，还开展了手工业活动。出土的冶铁渣与锻铁炉遗迹，是当地曾进行铁器锻打最明确的证据。在本次小型发掘范围内，除9处年代为公元7世纪中期至13世纪中期的中世纪水井外，还至少发现了一处长方形附属建筑的地基遗迹，以及一座11或12世纪的船形农舍及其附属建筑。根据遗迹的走向、性质与分布情况，可以推断中世纪时期克尔克广场的定居点与莫伦街、阿尔德斯特格的定居点实现了无缝衔接。由于克尔克广场本次调查的规模有限，目前尚无法对贝宁根镇定居活动的具体性质、居民生活水平以及村庄形成的社会、政治与文化背景做出更深入的论断。针对该方向开展进一步考古与历史研究无疑具有重要价值。对阿尔德斯特格、莫伦街与克尔克广场三处发掘成果进行整合分析，将为此类研究提供重要的基础支撑。本报告旨在尽可能全面地呈现并解读克尔克广场考古调查的成果。此外，在克尔克广场的发掘范围内，还发现了中铁器时代（Midden-IJzertijd，公元前3或4世纪）与罗马时期（Romeinse tijd，公元1至3世纪）的零散出土物与零星遗迹。这些遗物多为薄层堆积物、小型陶片以及少量罗马建筑碎屑，它们被混入了中世纪的坑穴与水井之中。仅凭这些遗物，尚不足以证实该区域在上述两个时期存在定居活动。该时期的定居活动可能发生在规划区域附近，这些遗物是在中世纪时期被搬运至本区域并/或在此得到重新利用的。