ความสัมพันธ์ระหว่างระดับคลัสเตอร์รินในพลาสมากับภาวะพังผืดตับในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี

โรคตับแทรกซ้อนเป็นสาเหตุหลักของการป่วยและเสียชีวิตในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวีที่อยู่ในระบบการรักษาด้วยยาต้านไวรัส โดยมีรายงานการพบภาวะพังผืดตับในกลุ่มผู้ติดเชื้อที่อาจมีสาเหตุมาจากหลายปัจจัยร่วมกัน ในปัจจุบัน ข้อมูลกลไกการดำเนินโรคเข้าสู่โรคตับในการติดเชื้อเอชไอวีนั้นยังไม่ชัดเจน อีกทั้งยังต้องมีการพัฒนาระบบตรวจติดตามโรคตับเรื้อรังในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี คลัสเตอร์ริน (clusterin) เป็นไกลโคโปรตีนที่พบมากในร่างกายรวมทั้งในซีรัมหรือพลาสมา การวิจัยที่ผ่านมารายงานถึงความสัมพันธ์ระหว่างระดับคลัสเตอร์รินในซีรัมกับความรุนแรงของโรคตับที่เกิดจากหลายสาเหตุ และระดับคลัสเตอร์รินอาจมีความเกี่ยวข้องและบ่งชี้ภาวะพังผืดตับในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี โครงการวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาระดับคลัสเตอร์รินในพลาสมาและความสัมพันธ์กับภาวะพังผืดตับในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวีกลุ่มนี้ การวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษาแบบภาคตัดขวาง และแบบผลมาหาเหตุในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวี จำนวน 217 คน ที่นำมาประเมินภาวะพังตับโดยใช้ค่าบ่งชี้ภาวะพังผืดตับ fibrosis-4 score (FIB-4 score) และ aspartate aminotransferase to platelet ratio index (APRI) จากนั้นสุ่มเลือกผู้ติดเชื้อเอชไอวีกลุ่มที่มีภาวะพังผืดตับ (n = 43) และไม่มีภาวะพังผืดตับ (n = 41) มาศึกษาเปรียบเทียบกับกลุ่มควบคุม (n = 28) และนำตัวอย่างพลาสมามาตรวจระดับคลัสเตอร์ริน โดยวิธี sandwich enzyme-linked immunosorbent assay ผลการตรวจพบว่า ระดับค่ามัธยฐานคลัสเตอร์รินในกลุ่มควบคุม กลุ่มผู้ติดเชื้อที่ไม่มีภาวะพังผืดตับ และกลุ่มติดเชื้อที่มีภาวะพังผืดตับเท่ากับ 1,722.34 [0-5,725.96], 1,298.97 [0-3,879.32] และ 1,149.79 [0-3,193] µg/mL ตามลำดับ จากการวิเคราะห์ข้อมูลโดยสถิติ Mann-Whitney U พบว่า ระดับคลัสเตอร์รินในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวีทั้งที่ไม่มีภาวะพังผืดตับ และมีภาวะพังผืดตับ มีค่าต่ำกว่าในกลุ่มควบคุม อย่างมีนัยสำคัญ (p = 0.020 และ p = 0.001) ตามลำดับ ในกลุ่มผู้ติดเชื้อที่มีภาวะพังผืดตับก็มีแนวโน้มค่าระดับคลัสเตอร์รินต่ำกว่ากลุ่มผู้ติดเชื้อที่ไม่มีพังผืดตับแต่ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ การวิเคราะห์โดยสถิติ Pearson’s correlation พบว่า ระดับคลัสเตอร์รินในกลุ่มตัวอย่างนี้ยังมีความสัมพันธ์ทางลบกับระดับค่าเอนไซม์ตับ และภาวะพังผืดตับ ได้แก่ ค่า AST, FIB-4 score และ APRI (r = -0.218, p = 0.021, r = -0.224, p = 0.018, r = -0.211, p = 0.026) ตามลำดับ และระดับสารบ่งชี้ภาวะพังผืดตับที่เคยมีรายงานมาก่อน ได้แก่ laminin, hyaluronic acid และ collagen type IV (r= -0.284, p = 0.005, r = -0.234, p = 0.013, r = -0.299, p = 0.002) ตามลำดับ ข้อมูลที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้สนับสนุนว่าระดับคลัสเตอร์รินในพลาสมาอาจมีความสัมพันธ์กับภาวะพังผืดตับที่พบในกลุ่มผู้ติดเชื้อเอชไอวีชาวไทย และอาจพัฒนาเป็นตัวบ่งชี้ภาวะพังผืดตับในการติดตามโรคตับเรื้อรัง ซึ่งจะเป็นประโยชน์ต่อการพัฒนาระบบการตรวจวินิจฉัยและการดูแลรักษาผู้ติดเชื้อเอชไอวีต่อไป

合并性肝病是接受抗逆转录病毒治疗的人类免疫缺陷病毒（Human Immunodeficiency Virus, HIV）感染者群体中发病与死亡的主要诱因。已有研究显示，该感染者群体中出现的肝纤维化可能由多种因素共同诱发。目前，HIV感染引发肝病的具体发病机制仍未明确，同时仍需开发针对HIV感染者的慢性肝病监测体系。
簇蛋白（clusterin）是一种广泛分布于人体的糖蛋白，可在血清及血浆中被检测到。既往研究表明，血清簇蛋白水平与多种病因引发的肝病严重程度存在相关性，且其水平或可与HIV感染者的肝纤维化状态相关并作为潜在标志物。
本研究旨在探讨泰国HIV感染者群体的血浆簇蛋白水平及其与肝纤维化状态的关联。本次研究为横断面病例对照研究，纳入217名HIV感染者，研究者采用肝纤维化评分（fibrosis-4 score, FIB-4 score）与天冬氨酸氨基转移酶/血小板比值指数（aspartate aminotransferase to platelet ratio index, APRI）评估受试者的肝损伤情况；随后从中筛选出肝纤维化阳性感染者43例、肝纤维化阴性感染者41例，并纳入28名健康对照者进行对照分析，采用夹心酶联免疫吸附试验（sandwich enzyme-linked immunosorbent assay）检测所有受试者的血浆簇蛋白水平。
检测结果显示，对照组、肝纤维化阴性HIV感染组、肝纤维化阳性HIV感染组的血浆簇蛋白中位数分别为1722.34 [0~5725.96]、1298.97 [0~3879.32]及1149.79 [0~3193] μg/mL。经Mann-Whitney U检验分析，肝纤维化阴性与阳性HIV感染组的簇蛋白水平均显著低于对照组（分别为p=0.020、p=0.001）；肝纤维化阳性感染组的簇蛋白水平较阴性感染组呈降低趋势，但差异无统计学意义。
Pearson相关性分析结果显示，本研究受试者的血浆簇蛋白水平与肝酶指标及肝纤维化标志物呈负相关：包括天冬氨酸氨基转移酶（AST）、FIB-4评分及APRI，相关系数分别为r=-0.218（p=0.021）、r=-0.224（p=0.018）、r=-0.211（p=0.026）；同时与既往报道的肝纤维化标志物层粘连蛋白（laminin）、透明质酸（hyaluronic acid）及IV型胶原（collagen type IV）亦呈负相关，相关系数分别为r=-0.284（p=0.005）、r=-0.234（p=0.013）、r=-0.299（p=0.002）。
本研究结果证实，泰国HIV感染者的血浆簇蛋白水平与肝纤维化状态存在关联，其有望成为慢性肝病监测的潜在标志物，可为未来HIV感染者的肝病诊疗及监测体系开发提供参考依据。