Oosterhout, Park 15 Bronstijdverhalen: huizen, haarden en een sikkel in het stroomgebied van de Ressen

In opdracht van Park 15 Logistics heeft onderzoekbureau BAAC Archeologie en Bouwhistorie een opgraving mogen uitvoeren in plangebied Park 15 in Oosterhout, gemeente Overbetuwe. Hierbij is een nederzettingsterrein met een omvang van bijna 4 ha onderzocht. Spectaculair is daarin de vondst van een omvangrijke nederzetting uit de bronstijd.De opgraving heeft geresulteerd in een indrukwekkende hoeveelheid vondsten en grondsporen. Zij vormen het bewijs dat de mens het gebied heeft geëxploiteerd en bewoond vanaf het midden- en laat-neolithicum. De mens betrok een landschap dat in hoge mate door de rivier was gevormd. Door wisselingen in de ligging en activiteit van de riviergeul(en) veranderden de bewonings- en exploitatiemogelijkheden door de tijd heen. In de middenbronstijd waren de omstandigheden zodanig gunstig dat men hier tientallen boerderijen bouwde en herbouwde op zeven erflocaties. Maar liefst viereneenhalve eeuw lang bleef de nederzetting bewoond, tussen 1650/1600- 1250/1200 v.Chr. De huizen waren gebouwd op twee natuurlijke ruggen, respectievelijk een crevasse en een oeverwal. Deze ruggen werden geflankeerd door voormalige geulen, die nog (een deel van het jaar?) in verbinding stonden met de actieve Ressen die op dat moment ongeveer een kilometer ten noorden stroomde. Dit bood een stabiele, gevarieerde en relatief reliëfrijke leefomgeving en de ruggen lijken permanent bewoond te zijn geweest. Het omliggende rivierenlandschap was voor die tijd opvallend open en bestond uit uitgestrekte graslanden.De boerderijbouw is in detail bestudeerd. De houten constructies waren eenvoudig en licht gefundeerd, wat ons tot een reconstructie leidt van drieschepige gebouwen met brede, lage, ongefundeerde wanden die mogelijk uit gestapelde zoden waren opgericht. De eenvoudige bouw maakte een volledige renovatie op dezelfde plaats of een herbouw in het verlengde van de voormalige boerderij mogelijk. Op één van de zeven onderscheiden erven is de boerderij maar liefst zes keer herbouwd. Op één van de erven was een boerderij afgebrand en daarna herbouwd. In de paalsporen is veel verkoold botanisch afval gevonden en onderzocht. Twee gebouwen waren mogelijk tweeschepig van bouw. Op het nederzettingsterrein zijn verder tientallen kuilen gegraven en een groep verspreid gelegen waterkuilen. Een waterput in het centrale deel van het opgegraven gebied bevatte als putconstructie een uitgeholde eiken boomstam die is gekapt in de herfst-winter van 1421-1420 v.Chr. Een andere bijzondere vondst uit de bronstijd is een bronzen sikkel. Het aardewerk uit deze periode is relatief dunwandig, wat typerend lijkt te zijn voor de regio Nijmegen in deze periode.Het vondstmateriaal bestaat voornamelijk uit (vuur)steen, aardewerk en bot. De vondsten zijn exact ingemeten, waardoor gedetailleerde verspreidingskaarten konden worden gemaakt. In het algemeen is de nederzetting vrij vondstarm en komen in (water)kuilen de meeste vondstconcentraties voor. In het verspreidingsbeeld is te zien dat de meeste vondsten voorkomen in de nabijheid van (clusters) gebouwen. Er zijn echter ook veel zones aanwijsbaar die geheel leeg zijn, of vondstclusters die in spoorloze zones voorkomen. De aan- of afwezigheid van vondsten en sporen is hiermee niet bepalend voor de aan- of afwezigheid van bewoningsresten. Iets om rekening mee te houden met toekomstige karteringen van nederzettingsterreinen uit deze periode.In de gevorderde midden- en late bronstijd veranderde de landschappelijke situatie. De rivier werd in de nabijheid van de nederzetting dermate actief dat men tijdelijk wegtrok. De riviergeul had zich in deze periode verlegd tot enkele honderden meters ten zuiden van de voormalige nederzetting.In de voormalige geullaagten was sediment afgezet en hierdoor was het voorgaande reliëf grotendeels genivelleerd. In de vroege ijzertijd werd het gebied herbewoond, maar dit keer was de nederzetting kortstondiger in gebruik en diffuser van opzet. Drie erven uit de periode 800-500 v.Chr. zijn onderscheiden en mogelijk zijn nog twee erven aangesneden in het westelijke deel van het opgravingsgebied. De boerderijgebouwen hebben dezelfde smalle kernconstructie bestaande uit drie palenrijen en waren vermoedelijk vierschepig. Van de wanden zijn geen sporen bewaard gebleven. We zien een grote variatie in de afmetingen van de huizen. Behalve gebouwen die we als kleine woonhuizen interpreteren, komen ook grote, kleine bijgebouwen en in mindere mate kuilen voor. Waterputten uit deze periode zijn niet gevonden: deze lagen niet dichtbij de huizen.In het begin van de midden-ijzertijd wordt het gebied mogelijk nog wel geëxploiteerd als weide- of akker maar is het door voortschrijdende vernatting onbewoonbaar geraakt. In de late ijzertijd en Romeinse tijd raakt het gebied ingesloten door watervoerende en -houdende laagtes.Vanaf de vroege middeleeuwen komt het terrein te liggen in het komgebied van de Waal. Uit de zesde of zevende eeuw dateert een waterkuil die is te relateren aan heringebruikname als weidegebied. Mogelijk vormde de centrale rug in die periode een doorgaande droge route. In de middeleeuwen en nieuwe tijd kent het gebied een continuerend agrarisch gebruik. Door gebruik te maken van opgravingsdata konden op het terrein verschillende gevechtshandelingen worden gereconstrueerd uit de nadagen van de Tweede Wereldoorlog. In september 1944 werd door de Duitsers op het terrein een Flak-stelling ingericht die ook daadwerkelijk is gebruikt. Tijdens gevechten om Oosterhout in diezelfde maand is deze stelling beschoten en bevochten.

受Park 15 Logistics委托，调查机构BAAC考古与建筑史研究所（BAAC Archeologie en Bouwhistorie）得以在奥斯特豪特（Oosterhout）的规划区域Park 15开展考古发掘，该区域隶属于奥弗贝图韦（Overbetuwe）市。本次发掘对一处面积近4公顷的定居遗址进行了全面勘探。其中最引人瞩目的发现，是一处规模宏大的青铜时代定居点。

此次发掘出土了数量可观的遗物与遗迹现象，足以证明人类自中新石器时代至晚新石器时代便在此区域进行开发与定居活动。当时的人类依托河流塑造的地貌开展生产生活，而河床的位置与活动的周期性变化，也随时间推移不断改变着当地的居住与开发条件。

在青铜时代中期，当地的环境条件极为适宜，人们先后在7处宅基地上建造并多次重建数十座农场。该定居点的存续时间长达约150年，即公元前1650/1600年至公元前1250/1200年。房屋均建造在两处天然高地之上，分别为决口扇（crevasse）与河漫滩阶地（oeverwal），这两处高地两侧曾为古河道，古河道在一年中的部分时段仍与当时向北流淌约1公里的活跃雷森河（Ressen）相连。这种环境为当地提供了稳定、多样且相对起伏丰富的居住环境，两处高地也似乎长期处于居住状态。周边的河流地貌在当时极为开阔，由广袤的草原构成。

本次研究对农场建筑进行了细致的分析。其木结构简易且基础较浅，据此我们推测该类建筑为三开间房屋，墙体宽阔低矮且无基础，可能由堆叠的草泥砌筑而成。简易的建筑结构使得在原址进行全面翻新，或是在原农场延伸区域重建成为可能。在7处已识别的宅基地中，有一处的农场前后被重建达6次之多，另有一处的农场曾被焚毁后重建。在柱洞中发现并研究了大量炭化的植物遗存，另有两座建筑可能为双坡顶结构。

定居遗址内还发现了数十座坑穴，以及一组分散的储水坑。在发掘区域中部的一口水井中，其井构为一根掏空的橡木树干，经测定其砍伐时间为公元前1421-1420年的秋冬季节。另一项青铜时代的重要发现为一件青铜镰。该时期的陶器器壁相对较薄，这似乎是奈梅亨（Nijmegen）区域该时期陶器的典型特征。

出土遗物主要包括（火）石器、陶器与动物骨骼。所有遗物均进行了精确测绘，据此得以绘制详细的遗物分布图。总体而言，该定居点的遗物分布相对稀疏，多数遗物集中于（水）坑之中。从分布图中可以看出，绝大多数遗物集中在建筑集群（clusters）附近，但也存在大量完全无遗物的区域，以及零星分布于空白地带的遗物集群。因此，遗物与遗迹的有无，并不能作为判断是否存在居住遗迹的决定性依据，这一点在未来对该时期定居遗址进行测绘时需要格外注意。

在青铜时代中期偏晚阶段，当地的地貌环境发生了变化。河流在定居点附近变得极为活跃，使得人们暂时迁出该区域。此时期河床已迁移至原定居点以南数百米处。原古河道区域沉积了泥沙，先前的地貌起伏也因此被大部分夷平。

到了铁器时代早期，该区域再次被占据，但此次定居的持续时间较短，布局也更为分散。目前已识别出3处年代为公元前800-500年的宅基地，在发掘区域的西部可能还存在另外2处被部分揭露的宅基地。该时期的农场建筑同样采用三排柱构成的窄核心结构，推测为四坡顶结构，墙体未留下任何遗迹。房屋的尺寸存在较大差异，除了可被认定为小型居住房屋的建筑外，还存在大型、小型附属建筑，以及少量坑穴。该时期未发现水井，可能是因为水井并未紧邻房屋分布。

在铁器时代中期之初，该区域可能仍被用作牧场或耕地，但随着持续的沼泽化进程，最终变得无法居住。到了铁器时代晚期与罗马时期，该区域被积水层与含水地层所覆盖。自中世纪早期起，该地块便处于瓦尔河（Waal）的洪泛区内。6至7世纪的一处储水坑可与该区域作为牧场的使用历史相关联，当时的中央高地可能形成了一条贯穿性的陆路通道。中世纪至近代，该区域一直持续进行农业开发。

借助发掘数据，我们得以还原该地块在第二次世界大战末期的数次军事行动。1944年9月，德军在此设置了防空炮阵地（Flak-stelling）并投入使用。在同月为争夺奥斯特豪特展开的战斗中，该阵地遭到炮击并发生激战。