Archeologisch en aardkundig vooronderzoek in het kader van aanleg van een fietspad tussen de Westerheide en de N525 te Laren, gemeente Laren

In opdracht van provincie Noord Holland heeft Vestigia Archeologie Cultuurhistorie een archeologisch en aardkundig bureauonderzoek aangevuld met een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor een plangebied tussen de Westerheide en de N252 te Laren, gemeente Laren (afbeelding 1, kaart 1). De Provincie Noord-Holland is betrokken bij de verlegging van een fietspad op deze locatie. Het tracé heeft een lengte van ca. 200 m. Hiervoor zal plaatselijk tot max. 3,5 m -mv (ca. 15,85 m NAP) worden ontgraven, met name voor de aanleg naar de fietstunnel onder de N525. In afbeelding 2 is een impressie gegeven van de nieuwe inrichting en het te ontgraven deel. In afbeelding 3 is een dwarsprofiel opgenomen. Het talud zal in een verhouding 1:3 worden aangelegd met een maximale breedte van 12 m naar ca. 4 m aan de basis. Archeologie Het plangebied heeft op basis van het bureauonderzoek een hoge archeologische verwachting voor de periode Mesolithicum tot en met de IJzertijd en voor resten uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe tijd. De mogelijke archeologische sporen en vindplaatsen kunnen uiteenlopen van tijdelijke jachtkampjes van jager-verzamelaars uit het Laat-Paleolithicum/Neolithicum tot nederzettingsterreinen en sporen van landgebruik/verkaveling uit de periode vanaf het Neolithicum/Bronstijd tot aan de Late Middeleeuwen/Nieuwe Tijd. Binnen het plangebied dient rekening gehouden te worden met karrensporen en resten van wegen die in verband kunnen worden gebracht met de Oude Postweg en mogelijk voorgangers van de nog aanwezige Doodweg. In de omgeving van het plangebied zijn geen sporen of resten aangetroffen daterend uit de Romeinse tijd. Voor deze periode geldt daarom ook een lage archeologische verwachting. Vanaf de Vroege Middeleeuwen kunnen op basis van het bureauonderzoek wel weer resten verwacht worden in verband met St. Janskerkhof en een kapel, waar mogelijk een nederzetting bij heeft gehoord. Resten van de fundering van de kapel zijn wel al bekend ten zuiden van het plangebied (zie Zaak ID 2947780100), maar van een eventueel bijbehorende nederzetting zijn nog geen resten bekend. Indien deze nederzetting bestaan heeft, kunnen daar resten van aanwezig zijn binnen het plangebied. Verdere aanwijzingen voor bewoning daterend uit de Late Middeleeuwen of de Nieuwe tijd ontbreken. Het historisch kaartmateriaal duid aan dat vooral resten van de Oude Postweg en voorlopers van de Doodweg aanwezig kunnen zijn. Nabij de N525 is reeds een talud aanwezig voor het bestaande fietspad naar de tunnel. Hier zullen eventueel archeologische resten al verstoord zijn. Uit BIS-Nederland blijkt ook een transportleiding voor GAS aanwezig te zijn binnen het plangebied. De exacte ligging dient nog nader vastgesteld te worden. Om het verwachtingsmodel te toetsen is op 19 oktober 20202 een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hierbij werden 6 boringen gezet tot een maximale diepte van 2 meter beneden maaiveld. De ondergrond binnen het plangebied bestaat uit een A/C profiel bestaande uit een dunne bouwvoor van ca. 10-20 cm met daaronder een humeuze bodem (Ah-horizont) van ca. 20-25 cm dikte. Direct onder deze humeuze bodem bevindt zich de ongestoorde natuurlijke C-horizont bestaande uit keizand. Aardkunde Het plangebied bevind zich midden in het stuwwallenlandschap van het Gooi. De ‘Stuwwallengebieden van het Gooi’ zijn in 2011 opgenomen in de lijst van provinciale bodembeschermingsgebieden. Dit gebied is in de Omgevingsverordening NH2020 opgenomen in het Natuur Netwerk Nederland, gebied A18 Gooi midden Zuid. Het plangebied is gelegen binnen het aardkundig monument van de ‘Bussumer- en Westerheide’. Direct aansluitend ten zuiden is de waarde ‘Zuiderheide en Witte Bergen’. Het Gooi is tevens aangeduid als Bijzonder Provinciaal Landschap. De hierin beschreven Kernkwaliteiten zijn tevens van belang voor het plangebied. De provinciale kernmerken worden beschreven aan de hand van drie kernwaarden, namelijk landschappelijke karakteristiek, Openheid en ruimtebeleving en de Ruimtelijke dragers. Het gebied is geologisch bijzonder doordat de vorming van het landschap vanaf de voorlaatste ijstijd nog in het huidige landschap af te lezen is. De daarmee samenhangende sporen van vroege bewoning en continue gebruik van het landschap tussen toen en nu draagt bij aan dit bijzondere gebied. De aardkundige waarde van de stuwwallen wordt vooral bepaald door het aanwezige reliëf, het stuwwallenlandschap, het illusielandschap en het radiale wegenstelsel. De geplande verstoringen binnen het plangebied zullen een effect hebben op het aanwezige reliëf. Op de hoogtekaart is al een verlaging zichtbaar ter hoogte van de fietstunnel. Het reliëf is ter plaatse van het plangebied dus al aangetast. Het nieuw aan te leggen talud zal daarmee slecht ten delen een nieuwe verstoring opleveren. Het perspectivisch verloop van het landschap blijft behouden. De nieuwe verstoring heeft geen invloed op de beleving van het landschap dat hier sterk bebost is. Daarnaast zal het nieuwe talud de verstoringen van de grindgroeven volgen in plaats van hier haaks op gelegen zijn, zoals het huidige talud. Deze bebossing dient ter afscherming van de bebouwde centra. Zolang de bebossing in deze zone blijft of wordt teruggeplaatst is er geen aantasting van de aardkundige waarde en blijft het ‘illusielandschap’ behouden. Het plan voorziet in de aanleg van een fietspad. Binnen het plangebied komen een aantal dodenwegen samen die van belang zijn voor de radiale wegenstructuur. Deze dodenweg wordt niet verplaatst waardoor deze kwaliteit niet aangetast wordt door de voorgenomen ingrepen. Advies archeologie Tijdens het verkennende booronderzoek is vastgesteld dat er binnen het plangebied sprake is van een A/C-horizont. Het ontbreken van een B-horizont geeft aan dat er een behoorlijke verstoring is opgetreden, mogelijk vanwege het regelmatig afplaggen van de bovengrond. De archeologische verwachting kan daarom worden bijgesteld naar laag. Vestigia Archeologie Cultuurhistorie adviseert daarom geen vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het bevoegd gezag, de gemeente Laren, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Laren, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Advies aardkundige waarden De bescherming van het aardkundig erfgoed is voornamelijk gelegen in het voorkomen van aantastingen van de leesbaarheid en de karakteristieke eigenschappen van het landschap. Binnen het plangebied zullen drie ingrepen plaatsvinden, namelijk het verleggen van de bestaande verharding, de aanleg van een nieuw talud naar het fietspad en de gedeeltelijke opvulling van het huidige fietstalud. De voorgenomen ingrepen binnen het bodembeschermingsgebied bestaande uit het verleggen van verhardingen zullen effect hebben op het reliëf van de stuwwallen. Het nieuwe talud zal een nieuwe aanloop naar de fietstunnel hebben. Gelet op het reliëf van de stuwwal wordt hier door de nieuwe aanloop beter op aangesloten en daarbij ligt het nieuwe talud in dezelfde richting als de al eerdere vergravingen binnen het gebied. De aanleg van het nieuwe talud zal daarom geen inbreuk hebben op de leesbaarheid van het landschap. Deze zal hier door eerder versterkt worden. Het nieuwe talud zal geen (verdere) aantasting van de karakteristieke aardkundige waarden veroorzaken. Dit geldt tevens voor het behoud van het radiale wegenstelsel. De huidige dodenweg en overige wegstructuur blijft behouden en wordt door het nieuwe fietspad niet aangetast. Wel dient bij de uitvoering gelet te worden op het behoud of aanvulling van de bebossing zodat het illusielandschap optimaal behouden blijft. Op basis van de resultaten van onderhavig onderzoek adviseert Vestigia geen vervolgonderzoek uit te voeren in het kader van een mogelijk aantasting van aardkundige waarden. Naschrift Per mail is op 11 november 2020 terugkoppeling gekomen ten aanzien van de aardkundige waarden in het onderhavig rapport. De argumenten en conclusie zijn akkoord bevonden. Het wettelijk kader en de omschrijving van de kernwaarden dienden aangepast te worden. Deze zijn in de huidige versie aanwezig. Op 20 december 2020 heeft per mail de archeologische terugkoppeling plaatsgevonden. De adviseur van het bevoegd gezag geeft het eens te zijn met het advies om geen vervolgonderzoek uit te voeren. Naar aanleiding van de beoordeling is verduidelijkt dat binnen het plangebied geen resten van de kerk / kapel verwacht worden. Deze bevinden zich ten zuiden van het plangebied.

受北荷兰省委托，Vestigia考古与文化史研究所（Vestigia Archeologie Cultuurhistorie）针对北荷兰省拉伦市境内Westerheide与N252公路之间的规划区域，完成了考古与地质室内研究，并辅以勘探钻孔开展的盘点性野外调查（附图1、地图1）。北荷兰省负责该区域内自行车道的改道工程，路线总长约200米。本次施工将局部开挖至最大深度3.5米（以荷兰阿姆斯特丹水准面NAP计，约合15.85米），主要用于N525公路下方自行车隧道的施工。附图2展示了新的场地设计与待开挖区域，附图3则包含了横断面图。边坡将按照1:3的比例修建，最大宽度从12米过渡至底部的约4米。

### 考古部分
基于室内研究结果，本规划区域中石器时代至铁器时代，以及中世纪晚期至近现代的考古遗存具有较高的预期价值。可能存在的考古遗迹与遗址类型多样，包括旧石器时代晚期/新石器时代狩猎采集者的临时狩猎营地，以及新石器时代/青铜时代至中世纪晚期/近现代的定居点遗迹与土地利用/区划痕迹。规划区域内需考虑与旧邮政路及现存“德奥德韦格”前身相关的车辙痕迹与道路遗迹。在规划区域周边未发现罗马时期的遗迹，因此该时期的考古预期价值较低。
早期中世纪时期，基于室内研究结果，可预期存在与圣约翰修道院广场及一座小教堂相关的遗存，附近可能伴随有定居点。该教堂的地基遗迹已在规划区域南侧被发现（详见案件编号2947780100），但相关定居点的遗迹尚未被发现。若该定居点确实存在，其遗迹可能分布于规划区域内。目前暂无中世纪晚期或近现代人类居住的其他相关线索。历史地图资料显示，规划区域内可能存在旧邮政路与德奥德韦格前身的遗迹。在N525公路附近，现有通往隧道的自行车道已存在一处边坡，该区域内的考古遗迹可能已遭到破坏。
根据荷兰土壤信息系统（BIS-Nederland）的数据，规划区域内还存在一条天然气输送管道，其精确位置尚需进一步确认。为验证考古预期模型，研究团队于2020年10月19日开展了勘探钻孔调查，共布设6个钻孔，最大深度为地表以下2米。规划区域内的地层为A/C层序：表层为约10-20厘米厚的薄耕作层，其下为约20-25厘米厚的腐殖质土壤（Ah层）；腐殖质土壤下方为未受扰动的自然C层，由砾石砂组成。

### 考古建议
勘探钻孔调查结果显示，规划区域内仅存在A/C层序，缺失B层，表明该区域曾遭受过较为严重的扰动，可能源于长期的表层土壤剥离。因此，考古预期价值可调整为较低。Vestigia考古与文化史研究所建议，无需开展考古遗迹保护（AMZ）框架下的后续工作。主管部门拉伦市需先就本报告中的建议作出决定。
若主管部门认定无需开展后续研究，并批准规划区域用于既定开发项目，考古意外发现或观测的申报义务仍然有效（《遗产法》第5.10条：考古意外发现）。由于无法完全排除在后续土方作业中发现考古意外发现的可能性，建议土方施工方尽快向主管部门拉伦市及荷兰国家文化遗产局申报相关发现。

### 地质遗迹价值建议
保护地质遗产的核心在于避免破坏景观的可读性与特征属性。规划区域内将开展三项工程：更换现有硬化路面、修建通往自行车道的新边坡，以及部分回填现有自行车道边坡。本区域属于省级土壤保护区，拟开展的硬化路面更换等工程将对冰碛丘陵的地形造成影响。新建边坡将形成通往自行车隧道的新坡道，结合冰碛丘陵的地形特征，该坡道将更好地融入周边环境，且新边坡的走向与区域内此前的开挖工程一致。因此，新边坡的修建不会破坏景观的可读性，反而会进一步强化该特征。新边坡不会对地质遗迹的特征属性造成（进一步的）破坏，放射状道路系统的完整性也将得到保留。现有德奥德韦格与其他道路结构将维持原状，不会因新建自行车道受到破坏。施工过程中需注意保留或补充植被，以确保视幻景观得到最佳保护。
基于本次调查结果，Vestigia考古与文化史研究所建议，无需开展针对地质遗迹价值可能受损的后续研究。

### 附言
2020年11月11日，我方通过邮件收到了针对本报告中地质遗迹价值部分的反馈，相关论证与结论已获认可，仅需调整法律框架与核心价值的表述，该调整已体现在本版本中。2020年12月20日，我方通过邮件收到了考古部分的反馈，主管部门的顾问同意无需开展后续研究的建议。此外，经评估明确，规划区域内不存在教堂/小教堂的遗迹，该遗迹位于规划区域南侧。