Catharijnesteeg 4 te Utrecht, gemeente Utrecht

In opdracht van Hoste Milieutechniek B.V. heeft ADC ArcheoProjecten in juli, augustus 2023 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend boor¬onder-zoek uitgevoerd op de locatie Catharijnesteeg 4 te Utrecht.

De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen herinrichting van de tuin en de aanvraag van de omgevingsvergunning. Er worden een zwemvijver, een tuin, schuur, serre, fietsenstalling en een kantoorruimte gerealiseerd. Daarnaast wordt de verharding vernieuwd.

Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. In de onder-grond van het plangebied zijn (voorlopers) van de Rijn en de Vecht actief geweest. Indien intacte oeverafzettingen aanwezig zijn kunnen archeologische resten voorkomen vanaf de Late IJzertijd-Romeinse tijd. Vanaf de Late Middeleeuwen maakt het plangebied deel uit van de historische kern van Utrecht.

Teneinde deze verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend boor¬onderzoek uitgevoerd. Hierbij is in boringen 2, 3 en 5 kalkrijk, licht bruingrijs, matig fijn en matig siltig zand met enkele ijzervlekken tussen de 360 en 355 cm -mv (0,39-0,57 m +NAP) aangetroffen. Dit betreft natuurlijke beddingafzettingen. Erboven ligt sterk siltig, kalkrijk, licht bruingrijs, zeer fijn zand met veel dunne kleilagen en veel ijzervlekken. Dit is geïnterpreteerd als de intacte oever¬afzettingen. De bedding en oeverafzettingen kunnen worden toegeschreven aan voorgangers van de Rijn en de Vecht.

In boring 2 en 5 is vanaf 230 en 135 cm -mv (1,69 -2,82 m +NAP) een sterk verstoorde oever aangetroffen, bestaande uit een kalkrijke (donker)bruingrijze laag, matig tot zeer fijn, matig siltig tot kleiig zand of matig zandige klei met plantenresten. In deze laag, die gerelateerd is aan de stad Utrecht, zijn puinfragmenten als baksteenspikkels en -fragmenten, glas, mortel en houtskool aanwezig. De top van deze laag is in boring 2 aangetroffen op 285 cm -mv (1,14 m +NAP) en in boring 5 op 135 cm -mv (2,82 m +NAP).

Vanaf deze diepten begint een ophogingspakket, gerelateerd aan bewoning van de stad Utrecht. Deze bestaat uit kalkloos, matig fijn, matig siltig tot kleiig zand met zandbrokken, baksteen-fragmenten, glas, mortel, houtskool en natuursteen. Boringen 1 en 4 zijn in dit pakket gestuit op grote stukken puin.

Dit pakket is verspreid over het gehele plangebied en bevat archeologische indicatoren, waarvan de aard en ouderdom niet nader te bepalen is.

De graafwerkzaamheden voor de aanleg van de zwemvijver, de schuur en fietsenstalling, kantoor¬ruimte, serre en de sanering reiken tot in het ophogingspakket en bedreigen daardoor de archeo¬logische waarden.

ADC ArcheoProjecten adviseert vervolgonderzoek bij graafwerkzaamheden dieper dan 20 cm -mv ter plaatse van het toekomstige kantoor, de zwemvijver, serre en de sanering. Dit onderzoek dient te bestaan uit een opgraving, variant archeologische begeleiding. De archeologische begeleiding dient hetzelfde doel als een opgraving (AB/Opgraven). Dit betekent dat bij de civiele werkzaam¬heden aangetroffen vondsten of archeologische sporen worden geregistreerd en, in zover de werkzaamheden dat toelaten, worden ge¬documenteerd. In alle gevallen dient het vondstmateriaal op de locatie zelf gewassen te worden. Vondsten uit verontreinigde grond mogen niet ongewassen verplaatst worden. Bij een begeleiding is het uitgangspunt dat archeologische resten worden geregistreerd én gedocumenteerd. Tijdens de werkzaamheden zijn de archeologen leidend in de wijze van opgraven, zodat documentatie correct kan plaatsvinden. Bij een saneringslocatie dienen uiteraard wel de regels binnen de sanering gehandhaafd te worden.

受Hoste Milieutechniek B.V.委托，ADC ArcheoProjecten于2023年7月、8月在乌得勒支市Catharijnesteeg 4号场地开展了桌面考古调查（bureauonderzoek）与勘探钻探式盘点野外调查（verkennend booronderzoek）。

本次调查的动因源于拟建花园改造工程及环境许可申请。场地将新建一座游泳塘、花园、棚屋、温室、自行车停放区及一间办公用房，并对现有硬化地面进行翻新。

基于桌面考古调查，研究团队形成了针对性预判。规划区域地下曾存在莱茵河（Rijn）与费赫特河（Vecht）的古河道遗存。若场地内保存有完整的河漫滩沉积（oeverafzettingen），则可能存在晚铁器时代（Late IJzertijd）至罗马时期（Romeinse tijd）的考古遗存。自中世纪晚期（Late Middeleeuwen）起，该区域便属于乌得勒支历史城区的核心范围。

为验证并补充上述预判，研究团队在规划区域内开展了勘探钻探调查。在钻孔2、3、5中，于地下360至355厘米处（对应荷兰国家水准基准面[Normaal Amsterdams Peil，NAP]0.39至0.57米）发现了富含碳酸钙、浅棕灰色、中细粒且粉质较重的砂土，伴少量铁染斑点，该层属于自然层理沉积（natuurlijke beddingafzettingen）。其上覆层为粉质较重、富含碳酸钙、浅棕灰色、极细粒砂土，夹大量薄层黏土与铁染斑点，经解读为完整的河漫滩沉积。上述层理沉积与河漫滩沉积可归因于莱茵河与费赫特河的古河道遗存。

在钻孔2与5中，于地下230厘米、135厘米处（对应NAP 1.69至2.82米）发现了强烈扰动的河漫滩沉积，该层由富含碳酸钙的（深）棕灰色地层构成，岩性为中至极细粒、粉质至黏土质砂土或砂质黏土，内含植物遗存。这一与乌得勒支古城相关的地层中，发现了碎砖、砖块碎片、玻璃、灰浆（mortel）与木炭（houtskool）等建筑垃圾碎片。该地层的顶面在钻孔2中位于地下285厘米处（NAP 1.14米），在钻孔5中位于地下135厘米处（NAP 2.82米）。

自上述深度起，出现了与乌得勒支古城人类居住活动相关的堆积抬升层（ophogingspakket）。该层不含碳酸钙，为中细粒、粉质至黏土质砂土，夹砂块、砖块碎片、玻璃、灰浆、木炭与天然石材。钻孔1与4在该堆积层中发现了大块建筑垃圾。

该堆积层遍布整个规划区域，内含考古学指示物，但其具体性质与年代暂无法确定。

游泳塘、棚屋、自行车停放区、办公用房、温室的建设工程及场地整治作业的开挖深度将触及该堆积抬升层，因此可能对考古遗存价值造成破坏。

ADC ArcheoProjecten建议，针对未来办公区、游泳塘、温室及整治区域内，开挖深度超过地下20厘米的土方工程，开展补充考古调查。该调查可采用考古发掘（opgraving）或考古监理（archeologische begeleiding）两种形式。考古监理的目标与考古发掘一致（AB/Opgraven），即针对民用工程中发现的遗存或考古痕迹进行记录，并在工程允许的范围内完成建档。所有出土遗物需在场地现场进行清洗，受污染土壤中的出土遗物不得未经清洗即转运。考古监理的核心原则为对考古遗存进行记录与建档。施工期间，考古学家应主导开挖方式，以确保建档工作准确开展。针对整治场地，自然也需遵守整治作业的相关规范。