PH VA NEYTROFIL–TROMBOSIT "CROSSTALK" TROMBOZ, MIKROTSIRKULYATSIYA VA NETS

So‘nggi o‘n yillikda olib borilgan ilmiy tadqiqotlar tromboz patogeneziga oid qarashlarni tubdan o‘zgartirdi. An'anaviy qarashlar trombozni asosan koagulyatsion kaskad va trombosit agregatsiyasi bilan bog‘lagan bo‘lsa, zamonaviy tushunchalar bu jarayonni yallig‘lanish va immun tizimi bilan chambarchas bog‘liq holda, ya'ni immunotromboz konsepsiyasi doirasida talqin etmoqda. Ushbu maqola pH muhitining neytrofil va trombositlar o‘rtasidagi o‘zaro aloqa (crosstalk) ga ta'sirini, xususan, neytrofil hujayra tashqi tuzoqlari (NETs) shakllanishi, mikrotsirkulyatsiya buzilishlari va tromboz rivojlanishidagi rolini tizimli tahlil qilishga bag‘ishlangan. Yallig‘lanish o‘choqlari va ishemik to‘qimalarda kuzatiladigan atsidoz (pH 6.5-7.0) neytrofillar apoptozini sekinlashtirib, ularning funktsional faolligini oshirishi aniqlangan [4]. Ayni paytda, bunday atsidotik muhit neytrofillarda mitoxondrial reaktiv kislorod turlarining (mtROS) hosil bo‘lishini rag‘batlantirib, NADPH-oksidazaga bog‘liq bo‘lmagan NETozni kuchaytiradi [1]. Boshqa tomondan, faollashgan trombositlar neytrofillar bilan o‘zaro ta'sirga kirishib, ularning P-selektin va integrinlar orqali adgeziyasini ta'minlaydi va NETs hosil bo‘lishini induksiyalaydi [2]. Hosil bo‘lgan NETslar esa o‘z navbatida trombositlarning yanada faollashuvi va agregatsiyasiga sabab bo‘ladi, bu esa "yallig‘lanish-tromboz" doirasini yuzaga keltiradi [1, 3]. Ushbu o‘zaro ta'sir natijasida mikrotsirkulyator tomirlarda fibrin va hujayra elementlaridan iborat mikrotromblar hosil bo‘lib, to‘qimalar perfuziyasini izdan chiqaradi va ko‘p a'zoli yetishmovchilikka olib kelishi mumkin [3]. Maqolada, shuningdek, pH ga sezgir signal yo‘llari, jumladan NF-κB, PI3K/Akt va ERK MAPK kaskadlarining ushbu jarayonlarni boshqarishdagi ahamiyati yoritilgan [4]. Tadqiqotlarning yangi natijalari VWF (von Willebrand faktor) va trombositlar ishtirokidagi dastlabki bosqichlarda SLC44A2 neytrofil retseptorining o‘rni muhim ekanligini ko‘rsatmoqda [7]. Ushbu mexanizmlarni chuqur tushunish sepsis, insult, autoimmun kasalliklar va onkologik patologiyalarda kuzatiladigan trombotik asoratlarni oldini olishning yangi strategiyalarini ishlab chiqishga xizmat qiladi [1, 2, 3].近十年来开展的科学研究彻底重塑了人们对血栓（thrombosis）发病机制的认知。传统观点认为血栓主要与凝血级联反应及血小板聚集相关，而现代认知则将该过程与炎症及免疫系统紧密关联，即归入免疫血栓（immunothrombosis）概念范畴进行阐释。 本综述系统分析了pH微环境对中性粒细胞与血小板之间的相互串扰（crosstalk）的影响，尤其聚焦于中性粒细胞胞外陷阱（neutrophil extracellular traps, NETs）的形成、微循环紊乱在血栓发生发展中的作用。 研究发现，炎症病灶及缺血组织中存在的酸中毒（pH 6.5~7.0）可延缓中性粒细胞凋亡，增强其功能活性[4]。同时，这种酸性微环境会促进中性粒细胞产生线粒体活性氧（mitochondrial reactive oxygen species, mtROS），并增强不依赖NADPH氧化酶的NETs形成[1]。 另一方面，活化的血小板可与中性粒细胞发生相互作用，通过P-选择素与整合素介导二者的黏附，并诱导NETs生成[2]。所形成的NETs继而可进一步促进血小板活化与聚集，由此启动“炎症-血栓”轴级联反应[1,3]。 这种相互作用可导致微循环血管内形成由纤维蛋白与细胞成分构成的微血栓，进而造成组织灌注中断，甚至引发多器官功能衰竭[3]。 本文还阐明了pH敏感信号通路——包括NF-κB、PI3K/Akt及ERK丝裂原活化蛋白激酶（ERK MAPK）级联反应——在调控上述过程中的重要作用[4]。 最新研究结果表明，在血管性血友病因子（von Willebrand factor, VWF）与血小板参与的早期阶段，SLC44A2中性粒细胞受体发挥关键作用[7]。 深入阐明这些机制，可为开发脓毒症、脑卒中、自身免疫性疾病及肿瘤病理中出现的血栓并发症的新型防治策略提供理论依据[1,2,3]。