ภาพลักษณ์ของผู้หญิงสยามในงานเขียนของผู้หญิงตะวันตกระหว่างคริสต์ศักราช 1830–1920

วิทยานิพนธ์นี้มุ่งศึกษากระบวนการผลิตซ้ำภาพลักษณ์ของผู้หญิงสยามในงานเขียนของผู้หญิงตะวันตก รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวถึงพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว อันเป็นช่วงภาวะสมัยใหม่ของสยามภายใต้บริบทกึ่งอาณานิคม โดยใช้ทฤษฎีบูรพนิยมของเอ็ดเวิร์ด ซาอิด ในการวิเคราะห์ความเป็นหญิงที่ปรากฏในงานเขียนของผู้หญิงตะวันตก โดยวาทกรรมสตรีนิยมตะวันตกได้สร้างความหมายใหม่ให้แก่ผู้หญิงสยามว่าล้าหลัง ถูกกดขี่อยู่ภายใต้ระบอบชายเป็นใหญ่และต้องได้รับการขัดเกลาจากอารยธรรมตะวันตก เพื่อตอกย้ำความเหนือกว่าของตะวันตกและสร้างความชอบธรรมให้แก่จักรวรรดินิยม ขณะเดียวกัน ชนชั้นนำสยามเลือกรับและปรับใช้ภาพลักษณ์ดังกล่าวเพื่อสถาปนาคุณค่าความเป็นหญิงให้สอดคล้องกับอุดมคติแบบตะวันตก อันเป็นการยืนยันถึงความศิวิไลซ์ของรัฐ โดยไม่กระทบต่อโครงสร้างอำนาจเดิมและความเป็นชายแบบจารีต วิทยานิพนธ์นี้เสนอแนวคิด “ความเป็นหญิงแบบบูรพนิยม” เพื่อชี้ให้เห็นว่าภาพลักษณ์ของผู้หญิงสยามมิใช่ภาพจริงที่สะท้อนถึงผู้หญิงทั้งหมดในสังคม แต่เป็น “ภาพแทน” ที่ถูกสร้างขึ้นภายใต้วาทกรรมอาณานิคมเพื่อตอบสนองอุดมการณ์สตรีนิยมตะวันตกและการสร้างความศิวิไลซ์ของรัฐสยาม กระบวนการนี้สร้างลำดับชั้นของความเป็นหญิงทั้งในระดับอารยธรรม รัฐชาติ และชนชั้นภายใน สะท้อนสภาวะการถูกกดทับซ้อนของผู้หญิงสยามจากทั้งอำนาจอาณานิคมและอำนาจผู้ชายชนชั้นนำสยาม

本研究旨在考察拉玛四世至拉玛五世统治时期——暹罗处于半殖民语境的近代阶段——西方女性作家笔下暹罗女性形象的再生产过程。本研究借助爱德华·萨义德（Edward Said）的后殖民主义理论，剖析西方女性作家作品中的女性形象：西方女权主义话语为暹罗女性赋予了全新的身份定义，即处于父权压迫之下、亟待西方文明加以教化的群体，以此论证西方文明的优越性，并为帝国主义行径赋予合法性。与此同时，暹罗上层精英阶层接纳并改造上述女性形象，借此构建契合西方价值标准的女性特质，以确认本国的文明开化程度，且未触动原有权力结构与传统男性权威秩序。本研究提出“后殖民式女性身份”这一分析概念，旨在阐明暹罗女性形象并非反映社会全体女性的真实面貌，而是殖民话语框架下构建的“表征形象”，其诞生旨在迎合西方女权主义诉求与暹罗国家的文明建构进程。这一建构过程在文明层级、国家层面与国内阶层维度塑造了女性身份的等级序列，折射出暹罗女性同时遭受殖民权力与暹罗上层男性权力双重压迫的复杂生存处境。