OMONIMLARNING KOGNITIV MODELLARI: INGLIZ VA O'ZBEK TILLARI QIYOSIDA

Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi omonimlarning kognitiv modellari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi omonim birliklarning inson tafakkurida qanday konseptualizatsiya qilinishi, ularning nutqiy idrok va ma’no faollashuvi jarayonlarida qanday kognitiv mexanizmlar ishtirok etishini aniqlashdan iborat. Kognitiv tilshunoslik nazariyalari asosida omonimlarning mental leksikondagi o‘rni, kontekst orqali ma’no tanlanishi hamda tillararo strukturaviy farqlarning kognitiv idrokka ta’siri yoritiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, ingliz tilining analitik xususiyati va o‘zbek tilining agglutinativ tuzilishi omonimlarni idrok etish va qayta ishlash jarayonida turli kognitiv modellarni yuzaga keltiradi. Maqola natijalari qiyosiy semantika, tarjima nazariyasi hamda chet tilini o‘qitish amaliyoti uchun muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi.本文将对英语与乌兹别克语中的同音异义词（homonym）的认知模型开展对比分析。本研究的核心目标在于明确：同音异义词单元在人类思维中是以何种方式被概念化，以及在其言语理解与语义激活过程中涉及了哪些认知机制。本研究基于认知语言学（cognitive linguistics）理论，阐释了同音异义词在心理词典（mental lexicon）中的位置、依托语境实现语义选择的机制，以及跨语言结构差异对语义认知的影响。研究结果表明：英语的分析型语言特征与乌兹别克语的黏着型句法结构，会在同音异义词的认知与加工过程中催生不同的认知模型。本研究的结论对于对比语义学（comparative semantics）、翻译理论（translation theory）以及外语教学实践均具有重要的学术价值。