Eikenlaan en omgeving, Scherpenzeel (gemeente Scherpenzeel)

<p>ADC ArcheoProjecten heeft in april en mei 2019 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd op de locatie Eikenlaan en omgeving in Scherpenzeel, gemeente Scherpenzeel. De aanleiding voor het onderzoek is de vervanging van de bestaande riolering.</p><p>Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. Uit de geraadpleegde aardwetenschappelijke bronnen blijkt dat het plangebied zich in het dekzandgebied van de Gelderse Vallei uitstrekt. Met name in het centrale en oostelijk deel van het plangebied moet vanwege de enigszins hogere ligging, gerelateerd aan de aanwezigheid van een dekzandrug, rekening worden gehouden met resten van tijdelijke jachtkampjes van jager -verzamelaars uit het Laat-Paleolithicum en het Mesolithicum. Dergelijke vindplaatsen manifesteren zich als strooiingen van (bewerkt) vuursteen en houtskool en grondsporen in de vorm van haardkuilen.</p><p>De relatief natte omstandigheden maakten het gebied vanaf het Neolithicum of de Vroege Bronstijd waarschijnlijk ongeschikt of minder geschikt voor bewoning. Mogelijk raakte het zelfs geheel overgroeid met veen, maar hierover bestaat geen zekerheid. De kans op de aanwezigheid van archeologische resten uit de periode vanaf de Bronstijd tot de Middeleeuwen wordt dan ook klein geacht.</p><p>In de 13e eeuw werd het gebied vanaf de hoger gelegen dekzandruggen langs de Luntersebeek ontgonnen. In deze periode was sprake van verspreide erven en ontstond ten zuiden van het plangebied de nederzetting Scherpenzeel. De bevolkingstoename gedurende de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd maakte het noodzakelijk om ook de meer marginale, minder vruchtbare gronden te ontginnen. Ten behoeve van de verhoging van de bodemvruchtbaarheid en de verbetering van de bodemstructuur werden de gronden bemest met plaggenmest.</p><p>De Nieuwe Dijk ontstond vermoedelijk in de Nieuwe tijd, de 18e of wellicht in de 17e eeuw, als noordelijke omloop rond de nederzetting Scherpenzeel. Mogelijk zijn ter plaatse van de huidige Eikenlaan ophogingslagen of resten van een wegdek aan te treffen die verband houden met genoemde weg. Oude kaarten geven geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van een erf. Sporen van bewoning uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd worden daarom niet verwacht. Teneinde deze verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat de natuurlijke ondergrond in overeenstemming met het bureauonderzoek uit dekzand (Laagpakket van Wierden binnen de Formatie van Boxtel) bestaat. In één boring is hierboven een 20 cm dikke veenlaag aangetroffen en in twee boringen een 15 tot 40 cm dikke oude bouwvoor.</p><p>In de top van het dekzand zijn geen sporen van bodemvorming waargenomen. Op grond van de scherpe bovengrens moet worden aangenomen dat het bovenste deel van het oorspronkelijke bodemprofiel door grondbewerking is opgenomen in het bovenliggende pakket. Eventuele archeologische resten zullen daarbij zijn verstoord.</p><p>In alle boringen wordt de bovengrond gevormd door een 80 tot 110 cm dik heterogeen zandpakket met veenbrokken, grind en concentraties sintels, puin en baksteen. Dit pakket wordt geïnterpreteerd als een ophogingspakket. Gezien de aanwezigheid van modern bouwpuin is een relatie met een oude weg niet waarschijnlijk. Bovendien is eenzelfde heterogeen zandpakket ter plaatse van de in de jaren zestig van de vorige eeuw aangelegde straten, zoals de Plataanlaan en de Berkenlaan, aangetroffen (boringen 9 en 14).</p>

ADC ArcheoProjecten 公司于2019年4月至5月，在斯彻彭泽尔（Scherpenzeel）市的艾克巷（Eikenlaan）及周边区域开展了室内考古调研（bureauonderzoek）与勘探性田野调查（inventariserend veldonderzoek）。本次调研的动因是更换现有市政排污管网。
基于室内考古调研结果，研究人员制定了针对性的考古遗存预判。据查阅的地球科学资料显示，规划区域位于海尔德兰谷（Gelderse Vallei）的覆砂地貌区（dekzandgebied）。由于规划区域中部与东部存在覆砂岗地，地势相对更高，因此需特别留意旧石器时代晚期（Laat-Paleolithicum）与中石器时代（Mesolithicum）的狩猎采集者（jager-verzamelaars）临时狩猎营地遗存。此类遗存通常表现为（加工过的）燧石、木炭散布物，以及火塘坑（haardkuilen）类的地表遗迹。
自新石器时代（Neolithicum）或早青铜时代（Vroege Bronstijd）起，该区域相对湿润的环境可能不再适合人类定居，甚至可能完全被泥炭覆盖，但目前尚无确切证据支持这一点。因此，该区域存在青铜时代至中世纪（Middeleeuwen）考古遗存的概率极低。
13世纪，人们从沿伦特塞贝克溪（Luntersebeek）分布的覆砂岗地开始开垦该区域。这一时期出现了分散的定居点，规划区域南侧形成了斯彻彭泽尔（Scherpenzeel）聚落。中世纪晚期与近代的人口增长使得人们不得不开垦更多边际性、肥力较低的土地。为提升土壤肥力与改善土壤结构，当地居民使用草皮肥（plaggenmest）对土地进行施肥。
新堤（Nieuwe Dijk）大概率建于近代，即18世纪或17世纪，作为环绕斯彻彭泽尔聚落的北侧绕行河道。当前艾克巷（Eikenlaan）区域可能存在与该堤相关的加高土层或路面遗迹。现存古地图并未显示此处存在定居点遗迹，因此未预期会发现中世纪晚期与近代的人类居住遗存。为验证并补充上述预判，研究人员在规划区域内开展了勘探钻孔调查（verkennend booronderzoek）。勘探结果显示，自然地下层与室内调研结果一致，为覆砂地层——博克斯特尔组（Formatie van Boxtel）下的维登低位地层（Laagpakket van Wierden）。其中1个钻孔的覆砂层上方发现了20厘米厚的泥炭层，另有2个钻孔发现了15至40厘米厚的古耕作层。
覆砂地层顶部未观察到成壤遗迹。基于其清晰的上界，可推断原始土壤剖面的上部层位已被耕作活动混入上覆地层，相关考古遗存可能已遭到破坏。
所有钻孔的表层均为80至110厘米厚的非均质砂层（heterogeen zandpakket），夹杂泥炭块（veenbrokken）、砾石（grind）、烧结块（sintels）、碎石（puin）与砖块（baksteen）。该砂层被判定为加高堆积层。由于其中存在现代建筑废料（bouwpuin），因此该砂层与古堤道路无关。此外，在20世纪60年代修建的街道（如梧桐巷Plataanlaan与桦树巷Berkenlaan）区域也发现了同款非均质砂层（钻孔9与14）。