Archeologisch onderzoek op een adelijk terrein

<p>Over een periode van bijna twee jaar heeft VUhbs archeologie in opdracht van de gemeente Groesbeek archeologisch onderzoek uitgevoerd in het plangebied Mariëndaal te Groesbeek. In het verleden waren aan de randen van het plangebied al enkele onderzoeken uitgevoerd, maar binnen het plangebied was er eigenlijk niets bekend over de aan- of afwezigheid van archeologische resten. De vooronderzoeken binnen het plangebied hadden aangetoond dat er verschillende vindplaatsen binnen het plangebied aanwezig waren. Daarnaast bestond er een hoge verwachting voor het aantreffen sporen uit de Romeinse tijd en de Late Middeleeuwen. Om de verwachting zoals deze was geformuleerd in de rapporten van het vooronderzoek te toetsen en aan te vullen is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd met een mogelijkheid tot een doorstart naar een opgraving. De proefsleuven lagen zeer verspreid over het plangebied. Dit kwam voort uit het idee om alleen die delen van het terrein te onderzoeken die daadwerkelijk verstoord zouden worden in de nieuwe plannen. Dit had tot gevolg dat ook de locaties die voor een opgraving in aanmerking kwamen zeer fragmentarisch zijn onderzocht. Halverwege de uitwerkingsperiode werd het onderzoek uitgebreid met een archeologische begeleiding, gevolgd door een kleine opgravingscampagne. De resultaten van deze onderzoeken inclusief de onderzoeken die ver voor het veldwerk waren uitgevoerd hebben geleid tot een interessant beeld van de bewoning binnen het plangebied vanaf de Volle Middeleeuwen. Hoewel de onderzochte delen als postzegels te typeren zijn, is het gelukt om een boeiend beeld te creëren van de geschiedenis alhier. Hierbij wordt het belangrijkste deel van het verhaal ingenomen door de periode in de Volle Middeleeuwen van ca. 1050 tot 1250.<br>In deze periode zal er sprake zijn geweest van een groot omgreppeld terrein waarbinnen leden uit de hogere klasse resideerden. Vermoedelijk gaat het hier om ministerialen. Mogelijk heeft er in deze periode al een watermolen binnen het plangebied gedraaid. Naast sporen van huizen is er ook een beschoeiing langs de Groesbeek aangetroffen die hiermee in verband gebracht kan worden.<br>In de hierop volgende periode stijgt de status van de bewoners. Dit komt tot uiting in de moerasburcht waarvan het hoofdgebouw, een woontoren, is opgegraven in 2005. Ook in deze fase houdt men zich bezig met het controleren of sturen van de soms grillige Groesbeek. Er wordt een enorm deel van het beekdal opgehoogd en hierin wordt een waterloop gegraven die de beek moet sturen. Zeer waarschijnlijk heeft in deze loop een watermolen gestaan, hoewel ook hier geen fysieke resten van zijn gevonden.<br>Wat er aan het einde van de Late Middeleeuwen gebeurt, is niet duidelijk. Uit deze periode zijn alleen delen van de grachten van de 16de-eeuwse fase van een kasteel aangetroffen. Echter ook nu wijst de datering van een dikke eikenhouten paal langs de loop van de Groesbeek op de mogelijke aanwezigheid van een watermolen.<br>Hoewel een deel van de conclusies van dit onderzoek zijn gestoeld op een indirecte argumentatie, lijken deze zeer aannemelijk. Al met al is er een beeld ontstaan van een lange, mogelijk aaneengesloten bewoningsgeschiedenis van een elitair terrein in Groesbeek.</p>

近两年来，VUhbs考古（VUhbs Archaeology）受格罗瑟贝克（Groesbeek）市政府委托，在格罗瑟贝克的马里恩达尔（Mariëndaal）规划区域内开展考古调查。此前该规划区域的边缘已开展过零星考古调查，但区域内部是否存在考古遗存却无明确记录。规划区域内的前期勘探已证实，区域内存在多处考古发现点。此外，本次调查对该区域发现罗马时期与中世纪晚期（Late Middle Ages）遗存抱有较高预期。为验证并补充前期勘探报告中提出的考古预期，本次项目开展了探沟调查，并预留了后续正式发掘的启动空间。本次探沟在规划区域内分布极广，这一布设方案源于仅针对新规划中实际将被扰动的地块开展调查的思路，也使得具备发掘条件的地块仅得到了碎片化调查。在报告编制中期，本次调查新增了考古监理环节，随后开展了小型发掘作业。本次调查与前期野外作业的全部成果，共同勾勒出该规划区域内自中世纪盛期（High Middle Ages）起的人类居住活动图景。尽管调查区域仅如邮票般零星分布，但仍成功还原了该区域颇具价值的历史脉络，其中核心时段为公元1050年至1250年的中世纪盛期。<br>这一时期，该区域为一处大型围合地块，上层阶级成员在此居住，推测其身份为王室扈从（ministeriale）。该区域内可能在这一时期就已存在运转的水磨。除房屋遗存外，调查人员还在格罗瑟贝克河沿岸发现了护岸结构，可与该时期的人类活动建立关联。<br>随后的时期，居住者的社会地位有所提升，这一点可从沼泽城堡（marsh castle）遗址得到印证——该遗址的主体建筑——一座居住塔楼（residential tower）——已于2005年被发掘。这一时期，人们仍在整治或管控时常泛滥的格罗瑟贝克河：人们垫高了河谷的大片区域，并开挖人工水道以疏导河水。尽管未发现该水道的实体遗存，但该水道内极有可能曾建有水磨。<br>中世纪晚期末期的区域发展状况尚不明确，目前仅发现一座城堡16世纪阶段的部分护城河遗存。不过，格罗瑟贝克河沿岸一根粗橡木柱的年代测定结果，同样暗示此处可能曾存在水磨。<br>尽管本研究的部分结论基于间接论证，但仍具备较高可信度。总体而言，本次调查已勾勒出格罗瑟贝克一处精英聚居地漫长且近乎连续的居住史图景。