Overbetuwe Elst Land van Tap in Elst Booronderzoek

<p>ADC ArcheoProjecten heeft in juli 2015 een Inventariserend veldonderzoek in de vorm van een karterend booronderzoek uitgevoerd op de locatie ‘Land van Tap’ aan de Wagenmakersstraat in Elst (Gemeente Overbetuwe). Aanleiding is de voorgenomen herontwikkeling van de locatie. In eerste instantie wordt het gebied in gebruik genomen worden als parkeerplaats. De definitieve bestemming was ten tijde van het onderzoek nog niet bekend.<br>Voorafgaand aan het karterend booronderzoek is in 2009 door RAAP Archeologisch Adviesbureau een bureauonderzoek uitgevoerd, dat werd gevolgd door een verkennend booronderzoek.<br>Op basis van het bureauonderzoek werden archeologische resten verwacht uit de perioden Romeinse tijd tot en met de Nieuwe tijd. Tijdens het booronderzoek werden wisselende verstoringdieptes vastgesteld, variërend van 20 tot 120 cm -Mv. Vooral aan de noordoostzijde van het terrein hebben omvangrijke (diepere) verstoringen plaats gevonden. Wel was het oorspronkelijke reliëf nog duidelijk herkenbaar, waaronder de ligging van de oost-west georiënteerde restgeul. Aan de noordzijde van deze geul werd een minstens 2 m dik pakket oeverafzettingen aangetroffen, aan de zuidzijde was dit pakket circa 120 cm dik.<br>Ondanks de plaatselijk sterk verstoorde bodemopbouw werd de archeologische verwachting ten aanzien van vindplaatsen uit de Romeinse tijd t/m Middeleeuwen gehandhaafd. Dit vormde de aanleiding voor de uitvoering van het huidige karterende booronderzoek. Tijdens dit onderzoek zijn, in lijn met de bevindingen van het verkennend booronderzoek, in de top van de oeverafzettingen ontkalkte, humeus ontwikkelde lagen aangetroffen, met daarin meerdere archeologische indicatoren. De indicatoren, die over het algemeen in de eerste 90 cm worden aangetroffen, zijn echter niet dateerbaar. Gezien de stratigrafische positie en archeologische waarnemingen in de omgeving moet rekening worden gehouden met vindplaatsen vanaf de Romeinse tijd.<br>Eventueel aanwezige archeologische resten uit de Romeinse tijd binnen het plangebied zullen, vanwege de ligging ten zuiden van het vermoedelijke wegenpatroon uit deze tijd, waarschijnlijk bestaan uit perifere nederzettingsresten, zoals bijgebouwen en greppelsystemen. Ook eventueel archeologische resten uit de Late Middeleeuwen zullen bestaan uit perifere resten, zoals bijgebouwen en waterputten. Daarnaast kunnen, hoewel hiervoor tijdens het booronderzoek geen aanwijzingen voor gevonden zijn, ter plaatse van de geul watergerelateerde resten verwacht worden, zoals resten van bruggen en kadewerken. Hierbij moet worden opgemerkt dat dergelijke resten alleen in een open ontsluiting kunnen worden aangetroffen.<br>Conform de KNA en het Verdrag van Malta is het uitgangspunt, dat mogelijk aanwezige behoudenswaardige planlocaties in principe in situ behouden dienen te worden. Indien de plannen dusdanig gewijzigd kunnen worden, bijvoorbeeld door geen bodemverstoring, ophoging van het plangebied en voldoende infiltratie zodat geen verblauwing optreedt, kunnen de mogelijk aanwezige vindplaatsen behouden blijven. Hierbij dient opgemerkt te worden dat een ophoging tot circa 100 cm niet zal resulteren in aantasting van het bodemarchief door zetting. Een ophoging van 100 cm zand met een droog volumiek gewicht van 17kN/m3 zorgt voor een belasting op de ondergrond van 17kN/m3 of 17kPa (kiloPascal). Ter vergelijking is de belasting van een gemiddeld persoon op de ondergrond ruim 50 kPa. Afdekking kan voorts mogelijk leiden tot verblauwing van de ondergrond, waardoor grondsporen onleesbaar kunnen worden. Dit treedt onder andere op wanneer verandering optreedt in de mate van infiltratie van neerslag en kwel en van waterafvoer door verdamping en afstroming.<br>Indien aan al deze voorwaarden voldaan kan worden, adviseert ADC ArcheoProjecten behoud in situ van de mogelijk aanwezige archeologische vindplaatsen. Als voorwaarde geldt in dit geval wel dat in het plangebied genoeg monitoring plaatsvindt, zodat de kwaliteit van de eventuele vindplaats gewaarborgd blijft. Indien behoud in situ niet tot de mogelijkheden behoort, adviseert ADC ArcheoProjecten in het gehele plangebied behoud ex situ en vervolgonderzoek in de vorm van het aanleggen van proefsleuven (IVO-P). Het doel van dit onderzoek is het onderzoeken van de gaafheid, omvang, datering en conservering van mogelijk aanwezige archeologische vindplaatsen.<br>De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE).</p>

ADC考古项目公司（ADC ArcheoProjecten）于2015年7月，在荷兰埃尔斯特市（Elst，奥弗贝图厄市（Gemeente Overbetuwe））车匠街（Wagenmakersstraat）的“塔普之地（Land van Tap）”场地，开展了一项测绘式钻探调查类的考古调查性野外勘探。本次勘探的动因是该场地的计划再开发项目，场地初期将作为停车场投入使用，本勘探开展时其最终用途尚未明确。
在本次测绘式钻探调查之前，RAAP考古咨询事务所（RAAP Archeologisch Adviesbureau）已于2009年完成案头调研，并随后开展了勘探性钻探调查。
基于案头调研结果，该区域被预判存在罗马时期至近代的考古遗存。钻探调查期间，共测得距地面20至120厘米（Mv）不等的土壤扰动深度，场地东北侧存在大范围（较深）的土壤扰动。不过原始地貌仍可清晰辨识，其中可见东西向残留沟渠。该沟渠北侧发现了至少2米厚的河漫滩沉积层堆积体，南侧该堆积体厚度约120厘米。
尽管场地局部存在严重的土壤结构扰动，但关于罗马时期至中世纪的考古遗存预判仍被保留。这也是本次测绘式钻探调查开展的动因。本次调查中，结合勘探性钻探调查的结果，在河漫滩沉积层顶部发现了脱钙腐殖质发育层，其中包含多类考古遗存标识物。不过这些标识物大多分布于地表下90厘米范围内，且无法进行断代。结合地层位置与周边区域的考古观测结果，需考虑该区域存在罗马时期以来的考古遗存的可能性。
规划区域内可能存在的罗马时期考古遗存，由于其位于该时期推测道路网络以南，大概率为聚落外围遗存，如附属建筑与壕沟系统。中世纪晚期的考古遗存也可能为外围遗存，如附属建筑与水井。此外，尽管本次钻探调查未发现相关迹象，但沟渠位置可能存在水相关遗存，如桥梁与岸堤遗迹。需注意的是，这类遗存仅能通过开挖揭露的剖面进行发现。
依据《KNA准则》与《马耳他公约》，基本原则为：具有保护价值的规划场地原则上应予以原址保护。若规划方案可进行调整，例如避免土壤扰动、垫高规划场地并保证足够下渗量以避免土壤蓝变，则可保留场地内可能存在的考古遗存。需注意的是，垫高约100厘米不会因沉降破坏土壤考古遗存。以干体积重量17kN/m³的100厘米厚砂层垫高场地，会对下层地基产生17kN/m²（即17千帕，kPa）的荷载，相较之下，普通成年人对地基的荷载约为50千帕。此外，场地垫高可能引发土壤蓝变，导致考古遗存痕迹难以辨识，该情况通常在降水与地下水的下渗量、蒸发与径流的排水方式发生变化时出现。
若上述条件均能满足，ADC考古项目公司建议对场地内可能存在的考古遗存予以原址保护，但前提是规划区域内需开展充分的监测，以保障潜在考古遗存的保存质量。若无法实现原址保护，ADC考古项目公司建议在整个规划区域内开展异地保护，并通过开挖试掘探沟（IVO-P）开展后续调查，该调查的目的是探明潜在考古遗存的完整性、范围、年代与保存状态。
本次工作的具体内容需在经主管部门审批通过的《技术要求大纲（Programma van Eisen，PvE）》中予以明确。