Harderwijk sanering water- en gasleidingen (Gemeente Harderwijk, Gld) Een Archeologisch Bureauonderzoek

<p>Dit bureauonderzoek is het tweede van een vijftal archeologische bureauonderzoeken uitgevoerd in opdracht van BAM Infra Energie & Water, ten behoeve van de gecombineerde sanering van waterleidingen en gasleidingen in de gemeentes Hilversum, Harderwijk, Barneveld, Putten en Nijkerk. Het voorliggend rapport betreft het deelgebied in de gemeente Harderwijk waarvan het tracé uit vier deeltracés bestaat (Harderwijk 1, 2, 3 en Hierden). Tijdens de steentijd was het gebied goed toegankelijk voor de mens. Dit veranderde als gevolg van de veenvorming tijdens het neolithicum (zie Appendix I). Pas vanaf de ijzertijd begon het veen in te krimpen, dit ging echter gepaard met de vorming van het Almere en later de Zuiderzee. Door de getijdenwerking en stormen werd het laatste veenrestant weggeslagen en zal de top van het dekzand zijn aangetast, waarbij mogelijk ook archeologische resten zijn verloren. In de middeleeuwen ontstonden de nederzettingen Harderwijk en Hierden. De deeltracés liggen echter allen buiten de historische kernen. Het deeltracé Harderwijk 1 lag in de middeleeuwen waarschijnlijk al in zee. De overige delen liggen in de landbouwgronden, waar vanaf de middeleeuwen de onvruchtbare gronden werden bemest met plaggen. In het esdek, gevormd door deze plaggenbemesting, kunnen archeologische resten worden aangetroffen vanaf de middeleeuwen. In het dekzand, indien dit niet is weggespoeld kunnen oudere resten van voor de middeleeuwen bewaard zijn gebleven. De deeltracés liggen in zone met een hoge of middelhoge archeologische verwachting op de beleidskaart. Alleen het deeltracé Harderwijk 1 ligt in een zone zonder archeologische verwachting. Op basis van dit bureauonderzoek wordt op twee punten afgeweken van de archeologische beleidskaart van de gemeente. Het zuidwestelijk deel van Harderwijk 2 (middelhoge archeologische verwachting) grenst aan de Sint Jurriënhof, een kloostercomplex uit de middeleeuwen. Hoewel het complex begrensd is tijdens het onderzoek is er een kans dat er ook buiten het complex nog archeologische materialen aanwezig zijn die in verband kunnen worden gebracht met de Sint Jurriënhof. Daarom wordt aan dit deel een hogere verwachting toegeschreven. Voor het deelgebied Hierden (middelhoge archeologische verwachting) geldt een vrijstellingsgrens van 1.000 m2, omdat er in de nabije omgeving intacte esdekken zijn aangetroffen met nieuwe tijds aardewerk. Daarom wordt er ook een hogere archeologische verwachting aan deze zone gegeven.</p>

本项考古办公室调查是受BAM Infra Energie & Water委托开展的五项考古办公室调查中的第二项，旨在为希尔弗瑟姆（Hilversum）、哈德韦克（Harderwijk）、巴讷费尔德（Barneveld）、普滕（Putten）与奈凯尔克（Nijkerk）五市的供水管道与燃气管道联合翻新工程提供支撑。本报告涉及哈德韦克市的研究片区，其线路由四条分线路构成（哈德韦克1号、2号、3号与希登（Hierden））。

石器时代，该区域具备良好的人类通行条件。至新石器时代，因泥炭形成，该通行条件发生改变（详见附录I）。自铁器时代起，泥炭开始收缩，与此同时阿尔默尔湖（Almere）及后续形成的须德海（Zuiderzee）逐渐发育。受潮汐与风暴作用影响，最后残留的泥炭被完全冲刷，覆砂层（dekzand）表层遭到侵蚀，部分考古遗存可能因此遗失。

中世纪时期，哈德韦克与希登两座定居点相继形成，但上述分线路均位于历史核心区之外。其中哈德韦克1号分线路在中世纪时期可能就已处于海域之中；其余分线路所在区域为农田，自中世纪起当地便通过草皮施肥法（plaggenbemesting）改良贫瘠土地。经此种施肥方式形成的腐殖耕作表土层（esdek）中，可发现中世纪及之后的考古遗存；若未被冲刷殆尽，覆砂层中则可能保存有中世纪以前的更古老遗存。

本次调查涉及的分线路在该市考古政策地图中，除哈德韦克1号分线路位于无考古遗存预期区域外，其余均处于高或中等考古预期值区域。基于本次办公室调查，本研究在两处内容上与该市的考古政策地图存在差异：其一，哈德韦克2号分线路的西南片区（原考古预期值为中等）毗邻圣于里斯修道院（Sint Jurriënhof）——一座中世纪修道院建筑群。尽管调查范围仅覆盖修道院边界内区域，但仍存在修道院边界外亦存在相关考古遗存的可能性，因此将该片区的考古预期值上调为高；其二，针对希登研究片区（原考古预期值为中等），由于邻近区域发现了带有同期陶器的完整腐殖耕作表土层，因此该区域设置了1000平方米的豁免阈值，并将其考古预期值上调为高。