Plangebied de Stenen Poort te Houten, gemeente Houten; archeologisch vooronderzoek: Plangebied de Stenen Poort te Houten, gemeente Houten; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek proefsleuven

<p>In opdracht van de gemeente Houten heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in april 2012 een bureau- en inventariserend veldonderzoek in de vorm van proefsleuven uitgevoerd in verband met de voorgenomen werkzaamheden (herontwikkeling sportcomplex ‘De Stenen Poort’) in de gemeente Houten. Op basis van het vooronderzoek werden in het plangebied ter hoogte van de deelgebieden 1 en 2 aan of direct onder het maaiveld in de oeverafzettingen archeologische resten uit de IJzertijd en/of Romeinse tijd verwacht. Tevens werd ter hoogte van boring 10 de gracht van het boerderijcomplex ‘De Stenen Poort’ verwacht (Feiken, 2011).<br>Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn sporen uit verschillende perioden en vondsten van verschillende materiaalcategorieën gevonden. In beide deelgebieden is vastgesteld dat naast resten uit de IJzertijd en Romeinse tijd ook resten uit de Middeleeuwen en Nieuwe tijd aanwezig zijn. De bodemopbouw komt overeen met de resultaten van het booronderzoek: oever- op geul- op beddingafzettingen. In de oeverafzettingen zijn in tegenstelling tot de resultaten van het vooronderzoek tijdens het proefsleuvenonderzoek meerdere laklagen (vegetatiehorizonten) aangetroffen. Dit geldt vooral voor deelgebied 1, waar de bodemopbouw het meest intact bleek te zijn. De cultuurlaag waarover in het booronderzoek wordt gesproken, is in tegenstelling tot de resultaten van het voorgaand onderzoek juist niet in deelgebied 1, maar in deelgebied 2 aange troffen. Vermoedelijk zijn de boringen op basis waarvan de cultuurlaag werd verwacht in een grondspoor gezet. Tijdens het gravend onderzoek zijn paalsporen en greppels uit de Romeinse tijd gevonden. De context van de sporen kan niet worden bepaald en niet worden gekoppeld aan het onuitgewerkte onderzoek van de ROB uit 1985-1987. Vermoedelijk behoren de sporen tot erfi nrichting- of land bouwactiviteiten.<br>Uit de Middeleeuwen zijn paalsporen, kuilen en greppels aangetroffen die tot erfi nrichtingsstructuren behoren. Uit de Nieuwe tijd zijn stakenrijtjes en een water- of afvalkuil aangetroffen. Hoewel de resultaten van dit onderzoek niet te koppelen zijn aan de weinige, beschikbare gegevens van het onderzoek door de ROB verzameld door Vos (2009) en Van der Roest (1988), komen de resultaten wel deels overeen. In tegenstelling tot de resultaten van Van der Roest (1988) ligt in het plangebied de nadruk op de 10e-15e eeuw en niet op de Merovingische tijd.<br>Op basis van het aanvullend booronderzoek tijdens het veldwerk is vastgesteld dat de ver meende gracht vermoedelijk een ander type grondspoor betreft: waarschijnlijk een kuil of mogelijk een smalle sloot.<br>De continue bewoning vanaf de IJzertijd t/m de Nieuwe tijd in het plangebied biedt een goede mogelijkheid om de bewoningsgeschiedenis van Houten te bestuderen. De informatie- en ensemblewaarde van de sporen en vondsten is dan ook hoog. Ondanks hun kwetsbare ligging zijn de archeologische resten uit de Middeleeuwen en Nieuwe tijd relatief gaaf. Dit geldt ook voor de resten uit de Romeinse tijd (en mogelijk IJzertijd) in deelgebied 2. Verwacht wordt dat resten uit de Romeinse tijd en eventueel IJzertijd in deelgebied 1 deels verstoord zijn door de diep ingegraven sporen uit de Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Op basis van het vondstmateriaal kan worden geconcludeerd dat de vindplaats matig tot goed is geconserveerd. Op basis van de resultaten van het onderzoek is de vindplaats, daterend uit verschillende perioden, gewaardeerd volgens de scoretabel uit de KNA 3.2. Hieruit mag geconcludeerd worden dat de archeologische resten in beide deelgebieden behoudenswaardig zijn.<br>Naar aanleiding van bovenstaande waardering wordt geadviseerd de archeologische resten in situ te behouden. Indien dit in verband met de planvorming niet tot de mogelijkheden behoort, wordt archeologisch vervolgonderzoek in de vorm van een opgraving aanbevolen. Dit geldt voor beide deelgebieden. Een opgraving behoort conform de KNA versie 3.2 plaats te vinden op basis van een Programma van Eisen (PvE). Dit PvE dient voor aanvang van het onderzoek te worden opgesteld door een senior-archeoloog. Vervolgens dient het PvE te worden goedgekeurd door het bevoegd gezag.</p>

受豪滕（Houten）市政府委托，RAAP考古咨询事务所（RAAP Archeologisch Adviesbureau）于2012年4月，针对豪滕市内拟建的"石之门（De Stenen Poort）"体育综合体改扩建工程，开展了以试掘槽为实施形式的室内与勘查性野外考古调查。基于前期预调查，规划区域内1、2分区的地表或近地表河漫滩沉积中，被预判存在铁器时代乃至罗马时期的考古遗存。同时，钻孔10点位处被预判存在"石之门"农舍综合体的壕沟遗存（Feiken, 2011）。

试掘槽调查期间，发现了多个时期的遗存痕迹与多类材质的出土遗物。两处分区均确认，除铁器时代与罗马时期遗存外，还存在中世纪与近代的考古遗存。地层序列与钻探结果一致：河漫滩沉积→冲沟沉积→层理沉积。与前期预调查结果不同的是，本次试掘槽调查在河漫滩沉积中发现了多层泥炭层（植被层），这一现象在地层保存最为完整的1分区尤为显著。钻探阶段提及的文化层，并未出现在1分区，反而在2分区被发现——推测前期预判文化层所依据的钻孔存在地层偏差。

发掘期间发现了罗马时期的柱洞与沟痕，但无法确定其遗存背景，也无法与1985-1987年ROB的未刊研究成果建立关联。推测此类遗存应属于农田整治或农业生产活动相关遗迹。

中世纪时期的遗迹包括柱洞、坑穴与沟痕，均属农田整治结构；近代时期则发现了木桩排与一处水窖或垃圾坑。尽管本次调查结果无法与Vos（2009）与Van der Roest（1988）整理的ROB有限公开资料相匹配，但部分结果仍存在一致性。与Van der Roest（1988）的结论不同，本次规划区域的遗存年代重点集中于10至15世纪，而非墨洛温时期。

基于野外工作期间的补充钻探，原预判的壕沟实际应为另一类地层遗迹：推测为坑穴，或为窄幅沟渠。

规划区域内从铁器时代至近代的连续居住遗存，为研究豪滕的居住史提供了绝佳契机。本次发现的遗存与出土遗物具备较高的信息价值与组合价值。尽管所处埋藏环境脆弱，但中世纪与近代的考古遗存保存相对完好；2分区内的罗马时期（乃至可能的铁器时代）遗存亦保存较好。1分区内的罗马时期与可能存在的铁器时代遗存，则部分受到中世纪与近代深埋遗存的扰动。结合出土遗物可判断，该遗址保存状况为中等至良好。依据本次调查结果，结合荷兰考古评估标准（KNA）3.2版的评分体系，对该多时期遗址进行了价值评估，结果显示两处分区的考古遗存均具备保护价值。

基于上述评估结果，建议对考古遗存实施原址保护。若因工程规划无法实现原址保护，则推荐开展考古发掘作为后续工作，该建议适用于两处分区。考古发掘需符合KNA 3.2版规范，以《要求规格书》（Programma van Eisen, PvE）为实施依据。该规格书需由资深考古学家在调查启动前编制，并经主管部门审批通过。