Ecologische verbindingszone Engebeek

<p>In opdracht van de gemeente Roosendaal heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in de zomer van 2006 een archeologische noodonderzoek uitgevoerd in plangebied de Engebeek. Aanleiding voor het archeologische onderzoek was een houten constructie die tijdens graafwerkzaamheden in het beekdal van de Engebeek is aangetroffen. Het doel van het onderzoek was de constructie te documenteren. Het archeologisch onderzoek diende te worden uitgevoerd omdat de houten constructie als gevolg van de graafwerkzaamheden aan zuurstof werd blootgesteld en daardoor uiterst kwetsbaar werd voor vernietiging door oxidatieprocessen. In het verleden heeft de mens dankbaar gebruikt van takken en twijgen bij het vissen. Takken werden vooral gebruikt bij de zogenaamde schutting- of weervisserij. Vissers richten een wering van wilgen en elzenhout op. De schuttingen konden op verschillende manieren opgesteld worden: n een rechte lijn, in een halve cirkel of in de vorm van een trechter. Soms vormden ze een ware doolhof. Hoogstwaarschijnlijk moeten ook de staketsels die in het plangebied zijn aangetroffen in verband gebracht worden met een visweer. De werking van de visweer is uiterst eenvoudig. De vis zwemt bij hoog water over de staketsels heen. Bij laag water werd de stroomafwaartse richting afgesloten door een haag van takken. Om terugzwemmen te voorkomen, werden zijweren (zgn. stuiken) aangelegd. Deze stuiken sloten aan op de noord-zuid georiënteerde basislijn. Hierdoor ontstond min of meer een veervormig patroon van takkenrijen waarvan de punt in stroomafwaartse richting was geplaatst. Bij teruglopend water werd hierdoor de terugweg van de vissen versperd. De vis werd ten slotte opgesloten en daardoor relatief eenvoudig gevangen in de oksel die werd gevormd door de basislijn en de zijweer. Zowel het palynologisch als pollenonderzoek hebben aangetoond dat de visweer niet was geplaatst in een brak of zoutwater milieu. Dit neemt niet weg dat de Engebeek onderhevig was aan getijdenverschillen. Tijdens vloed kon de Engebeek niet afwateren op zee. Hierdoor werd het zoete water van de Engebeek opgestuwd. Omdat de beken en rivieren in Nederland benedenstrooms worden gekenmerkt door een relatief gering verval, konden de getijdenverschillen diep landinwaarts merkbaar zijn. Als gevolg van de opstuwing kon de breedte van de bedding aanzienlijk toenemen. Bij laagtij stroomde het zoete water richting zee, waardoor grote delen van de monding van de Engebeek weer droogvielen. Met andere woorden: een ideaal biotoop voor een visweer.</p>

受罗森达尔市（Roosendaal）委托，RAAP考古咨询事务所（RAAP Archeologisch Adviesbureau）于2006年夏季在恩格贝克河谷（de Engebeek）规划区域内开展了考古应急调查。本次考古调查的直接诱因，是在恩格贝克河谷的土方作业过程中发现了一处木质构造物，其核心目标为对该构造物进行建档留存。开展本次考古调查的必要性在于，该木质构造物因土方作业暴露于氧气环境中，极易因氧化反应遭受不可逆破坏。历史上，人类曾巧妙利用树枝与细枝开展捕鱼作业，这类枝条尤其多用于所谓的栅栏式或围截式捕鱼法。渔民会选用柳树与桤木搭建围障设施，这类栅栏式围障可通过多种模式布设：可呈直线形、半圆形或漏斗形，部分布设方案甚至会构建出宛若迷宫的复杂布局。本次规划区域内发现的木桩群大概率也与渔栅捕鱼设施存在关联。渔栅的运作原理极为简便：涨水阶段，鱼类会从木桩群上方游过；退水时，下游方向会被树枝篱完全封堵。为阻断鱼类的折返路径，渔民会布设侧障（斜置拦鱼桩），这些侧障与南北向的基线相连。由此便形成了近似V形的枝条阵列布局，其尖端朝向下游方向。随着水位持续退落，鱼类的返程通道就此被彻底阻断，最终鱼类会被困在基线与侧障形成的口袋状区域内，从而可被轻松捕获。孢粉学（palynology）与花粉分析结果均证实，该渔栅并非布设于咸淡水混合或咸水环境中，但这并不代表恩格贝克不受潮汐变化的影响。涨潮时，恩格贝克无法向海洋排水，导致其淡水被壅塞抬高。由于荷兰境内的下游溪流与河流普遍落差较小，潮汐变化可深入内陆并被观测到。水位壅塞会导致河床宽度显著增加；退潮时，淡水会流向海洋，恩格贝克河口的大片区域也会随之露出水面。换言之，这里曾是搭建渔栅的理想生境（biotope）。