บทบาทของหนังสือพิมพ์ในการส่งเสริมการศึกษาตามแนวนโยบายปฏิรูปการศึกษา และความคาดหวังของสังคม

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษา บทบาทหนังสือพิมพ์ในการส่งเสริมการศึกษาตามแนวนโยบายปฏิรูปการศึกษา ปัจจัยที่เป็นตัวกำหนดบทบาท และความคาดหวังของสังคมที่มีต่อบทบาทของหนังสือพิมพ์ในการส่งเสริมการศึกษา โดยใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และการสัมภาษณ์เจาะลึก (In-depth Interview) ผลการศึกษาสรุปได้ดังนี้ หนังสือพิมพ์ส่งเสริมการศึกษาโดยตรงตามนโยบายน้อยกว่าการส่งเสริมการศึกษาโดยอ้อมตามนโยบายปฏิรูปการศึกษา และการส่งเสริมการศึกษาโดยตรง นโยบายที่ได้รับการส่งเสริมมากที่สุดคือ นโยบายการศึกษาตลอดชีวิต รองลงมาคือ นโยบายปฏิรูปการเรียนรู้ และนโยบายการมีส่วนร่วมของสังคม ส่วนการส่งเสริมการศึกษาโดยอ้อม พบว่า 3 อันดับแรกเป็นเนื้อหาในเชิงบวก ส่วน 3 อันดับถัดมาเป็นเรื่องของความขัดแย้งหรือเนื้อหาในเชิงลบ แต่หากพิจารณาถึงตำแหน่งหน้า เรื่องที่ถูกนำเสนอขึ้นหน้าหนึ่งมากที่สุดจะเป็น 3 ประเด็นที่มีคุณค่าข่าวเรื่องความขัดแย้ง มีการใช้แหล่งข่าวบน-ล่าง (Top-down) มากกว่าแหล่งข่าวล่าง-บน (Bottom-up) โดยแหล่งข่าวบน-ล่าง ใช้มากที่สุดคือ แหล่งข่าวจากหน่วยงานภาครัฐ ดังนั้นข่าวที่ออกมาส่วนใหญ่จึงเป็นข่าวในระดับนโยบาย ส่วนแหล่งข่าวล่าง -บน ใช้มากที่สุด คือ ผู้สื่อข่าว การส่งเสริมการศึกษาทั้งโดยตรงและโดยอ้อม พบว่า หนังสือพิมพ์แสดงบทบาทการเป็นผู้แจ้งข่าวสารสูงสุด ปัจจัยที่เป็นตัวกำหนดบทบาทด้านการศึกษาของหนังสือพิมพ์ คือ นโยบายองค์กร ประเด็นข่าวและนักข่าว การตระหนักถึงความสำคัญของการศึกษาที่ผู้บริโภคเห็นว่า หนังสือพิมพ์ไม่ให้ความสำคัญกับข่าวการศึกษา ส่วนผู้ผลิตข่าวสารกลับเห็นว่า ประชาชนไม่ให้ความสนใจบริโภคข่าวการศึกษา นอกจากนี้ก็มีเรื่องของธุรกิจ แหล่งข่าว พื้นที่ในการนำเสนอและเวลาที่จำกัด ที่เข้ามาเป็นปัจจัยสำคัญด้วย ในส่วนความคาดหวังของสังคมต่อบทบาทหนังสือพิมพ์ในการส่งเสริมการศึกษา คือ อยากให้หนังสือพิมพ์เป็นตัวกระตุ้นสังคม สร้างความตระหนักในเรื่องของการศึกษาให้กับคนในสังคมมากขึ้น และเพิ่มพื้นที่ในการนำเสนอข้อมูลข่าวสารด้านการศึกษา รวมทั้งพยายามเชื่อมโยงการศึกษากับเรื่องต่างๆ ในสังคม เพื่อชี้ให้ผู้อ่านเห็นว่า การศึกษาสัมพันธ์และสำคัญกับทุกๆ เรื่องในสังคม

本研究旨在探讨报纸在契合教育改革政策导向下推动教育发展的作用、决定该作用的影响因素，以及社会对报纸推动教育发展的角色期望。本研究采用内容分析（Content Analysis）与深度访谈（In-depth Interview）两种研究方法，研究结论总结如下：相较于依据教育改革政策间接推动教育发展，报纸直接依据政策推动教育发展的占比更低；在直接推动的教育政策中，受关注度最高的为终身教育政策，其次为学习改革政策与社会参与政策。而在间接推动教育发展的内容中，排名前三的为正向内容，后续三项则为争议或负向内容。但若从版面位置维度考量，被置于头版的报道中，占比最高的三类主题为具有新闻价值的争议议题。研究所用的新闻来源中，自上而下（Top-down）的来源占比高于自下而上（Bottom-up）的来源；其中自上而下来源里，政府部门来源占比最高，因此多数产出的报道均为政策层面的新闻。而自下而上的新闻来源中，占比最高的为记者群体。无论是直接还是间接推动教育发展，报纸均以新闻资讯传播者为核心角色。决定报纸教育相关角色的影响因素包括：组织政策、新闻主题与记者专业素养。在教育重要性的认知层面，受众认为报纸未对教育新闻给予足够重视，而新闻生产者则认为普通民众对教育新闻的关注度不足。除此之外，商业因素、新闻来源结构、报道版面空间与有限的报道时长，亦为关键影响因素。而社会对报纸推动教育发展的角色期望则为：期望报纸能够成为社会的推动者，提升社会大众对教育议题的认知水平，拓展教育领域新闻的报道空间，同时尝试将教育与社会各类议题建立关联，以帮助读者认识到教育与社会各项事务息息相关且至关重要。