Udenhoutseweg Plangebied Berk en Hout, Udenhoutseweg te Udenhout, gemeente Tilburg

Triborgh Gebiedsontwikkeling is voornemens een aantal nieuwe woningen te bouwen binnen plangebied Berk & Hout aan de Udenhoutseweg te Udenhout in de gemeente Tilburg. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 33.000 m2. Het plangebied is momenteel onbebouwd en onverhard, en in gebruik als bouwland en weiland. Voor het plangebied is in 2018 een bureau- en booronderzoek uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek is vastgesteld dat er voor het plangebied een middelhoge tot hoge archeologische verwachting geldt. Daarop is geadviseerd een proefsleuvenonderzoek uit te voeren met het doel vast te stellen of er archeologische waarden in het gebied aanwezig zijn en deze – indien aanwezig - te waarderen. Hiervoor is door Vestigia een Programma van Eisen (PvE) opgesteld. Met dit PvE als uitgangspunt is vanaf 13 tot en met 17 mei 2019 een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven uitgevoerd. De algemene vraagstelling voor het onderzoek is of er binnen het onderzoeksgebied nog archeologische resten aanwezig zijn uit de periode Laat-Paleolithicum – Nieuwe tijd, en hoe deze resten kunnen worden gewaardeerd.
Voor de uitvoering van het onderzoek was in het PvE een puttenplan ontworpen, waarbij in een regelmatig patroon, verspreid over het terrein in totaal 22 werkputten zouden worden aangelegd van verschillende lengte (16 werkputten van 25 bij 4 meter, 2 werkputten van 36 bij 4 m, 2 werkputten van 75 bij 4 m en 2 putten van 100 bij 4 m) met een totaal oppervlak van 3300m2. Dit komt overeen met 10% van het totaaloppervlak van het plangebied.
Het proefsleuvenonderzoek in het plangebied Berk&Hout heeft een onverwachte en bijzondere uitkomst gekregen. Bij aanvang van het proefsleuvenonderzoek was op basis van de landschappelijke context en bodemopbouw sprake van een redelijk generieke verwachting op bewoningssporen uit de lange periode van Bronstijd tot en met de Late Middeleeuwen. Specifieke aanwijzingen voor een bepaalde periode of een bepaald complextype waren er op grond van het uitgevoerde vooronderzoek eigenlijk niet. De vondst van een goed geconserveerd grafveld uit de Late Bronstijd en Vroege IJzertijd illustreert maar weer eens de onverwachte kant van de archeologie, zeker wanneer het gaat om bijzondere complextypen als prehistorische grafvelden, met een van de gangbare nederzettingsterreinen afwijkende vondst- en sporendistributie.
Tijdens het veldwerk is in overleg met het bevoegd gezag in het veld en de opdrachtgever afgeweken van het in het PvE en PvA voorgesteld puttenplan. De reden hiervoor was de goede conservering van zowel de sporen als vondsten in het grafveld. Om het grafveld zelf in dit stadium zo min mogelijk te verstoren is besloten om het resterende onderzoek – de werkputten 1 tot en met 6 waren toen al gegraven - primair te richten op het opzoeken van de grenzen van het grafveld, maar de kern daarvan verder te sparen. Dit heeft geleid tot een kleine aanpassing in het puttenplan, waardoor enkele putten zijn komen te vervallen of met een kleiner oppervlak zijn aangelegd, dan in het oorspronkelijk plan was voorzien.
Uiteindelijk zijn 18 werkputten aangelegd met een totaal oppervlakte van 2800 m2.
Urnenvelden uit de Late Bronstijd en Vroege IJzertijd zijn op de Zuid-Nederlandse zandgronden weliswaar een redelijk goed bekend verschijnsel, er is echter wel een aantal aspecten te noemen die dit grafveld vanuit het oogpunt van onderzoekspotentie meer dan bovengemiddeld maken: - Het grafveld is waarschijnlijk in zijn geheel, dus compleet aanwezig binnen het plangebied. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor aantasting van bepaalde delen ervan door recente verstoringen of plundering; - Het grafveld is in vergelijking tot de meeste andere grafvelden in Zuid-Nederland goed geconserveerd, zowel wat betreft sporen als vondsten, want niet aangeploegd door moderne bodembewerking; - Het aantal goed gedocumenteerde, of recent onderzochte urnenvelden in het westelijk deel van Noord-Brabant is in feite op de vingers van een hand te tellen.1 Modern grafveldenonderzoek met gebruikmaking van specialistische technieken op gebied van de fysische antropologie en ander natuurwetenschappelijk onderzoek heeft in de regio nog niet of nauwelijks plaatsgevonden. Het grafveld in Berk&Hout biedt in potentie veel kansen op het succesvol toepassen van nieuwe analysemethoden; - Over de landschappelijke setting en verdere context van het grafveld binnen de archeologische microregio is ook al veel bekend of deze is in potentie vrij gemakkelijk te achterhalen. Ook biedt de randzone om het grafveld heen al de nodige aanwijzingen voor de overgang van het grafveldlandschap naar vormen van landgebruik. Daardoor komt een eventueel nader onderzoek en de analyse van het grafveld niet op zich zelf te staan, maar valt in potentie goed in te passen in een wijdere reconstructie van het bewoningspatroon in dit deel van Noord-Brabant.
Het grafveld is dus in archeologische termen zeker behoudenswaardig en eigenlijk ook monumentwaardig in de zin dat het voldoet aan de criteria voor bescherming als archeologisch monument. Het generieke erfgoedbeleid prefereert in dit soort gevallen behoud van de archeologische resten in situ door middel van ruimtelijke inpassing, en indien dit niet haalbaar is behoud van de informatie ex situ door middel van een vlakdekkende opgraving.
Het eigenlijke grafveld beslaat niet het hele plangebied, maar slechts het middengedeelte ervan. De minimale omvang wordt geschat op ca. 0,75 ha, de maximale omvang op ca. 1,5 ha. Dat zou neerkomen op een kwart tot iets minder dan de helft van het totale plangebied. Het mogelijk nog aanwezige aantal graven wordt geschat op minimaal 200.
De zone ten zuiden en zuidwesten van het grafveld die de overgang naar het beekdal vormt, bevat geen behoudenswaardige archeologie en kan dus zonder meer worden vrijgegeven. De zone aan de noord- en oostzijde van het grafveld bevat een vrij dunne spreiding aan bewoningssporen. Herkenbare structuren zijn hier nog niet aangetroffen, maar het karakter van laat-prehistorische agrarische bewoning maakt dat deze wel in de nabijheid verwacht kan worden. Het is een vrij omvangrijk gebied dat van belang kan zijn bij contextonderzoek indien het grafveld integraal zou worden opgegraven. Hier zou een selectieve aanvulling op het proefsleuvenonderzoek wellicht kunnen volstaan.

荷兰特里克堡区域开发公司（Triborgh Gebiedsontwikkeling）计划在蒂尔堡（Tilburg）市乌登豪特（Udenhout）的乌登豪特公路旁的Berk & Hout规划区内新建若干住宅。该规划区面积约33000平方米，目前未被建筑覆盖且未硬化，用作耕地和牧场。2018年已针对该规划区开展了实验室检测与钻探调查。基于该调查结果，确定该区域具有中等到高度的考古潜力。据此建议开展探沟调查，以确定区域内是否存在考古遗存，并在存在遗存的情况下对其进行价值评估。为此，Vestigia机构编制了《需求计划书（Programma van Eisen，PvE）》。以此计划书为依据，2019年5月13日至17日期间，通过探沟方式开展了勘查性野外调查。本次调查的核心问题是：研究区域内是否仍存在旧石器时代晚期至近现代的考古遗存，以及如何对这些遗存进行价值评估。

本次调查的需求计划书（PvE）中设计了钻探方案，计划在场地内按规则网格共布设22个工作探沟，尺寸各异：16个探沟为25×4米，2个为36×4米，2个为75×4米，2个为100×4米，总作业面积达3300平方米，约占规划区总面积的10%。

Berk & Hout规划区的探沟调查取得了出乎意料且极具学术价值的成果。调查开展之初，基于景观背景与地层结构，原本仅推测可能存在从青铜时代至中世纪晚期的居住遗迹，且根据前期调查结果，并未发现指向特定时期或遗址类型的明确线索。但此次发现的保存完好的青铜时代晚期至早期铁器时代骨灰瓮墓葬群，再次印证了考古学研究中难以预料的特性，尤其是当涉及史前墓葬群这类特殊遗址类型时，其遗存与发现的分布模式与常规定居遗址存在显著差异。

野外作业期间，经与现场主管部门及委托方协商，对需求计划书（PvE）与《作业方案计划书（Programma van Aanbesteding，PvA）》中拟定的钻探方案进行了调整。调整原因在于墓葬群的遗迹与出土遗物均保存良好。为尽可能减少对墓葬群本身的干扰，当时已开挖的1至6号工作探沟之外的剩余调查工作，将主要用于探寻墓葬群的边界，而对其核心区域予以避让。这导致钻探方案出现小幅调整，部分探沟被取消，或实际布设面积小于原计划。最终共布设18个工作探沟，总作业面积为2800平方米。

尽管青铜时代晚期至早期铁器时代的骨灰瓮墓葬群（urnenvelden）在荷兰南部砂质土地上并非罕见，但该墓葬群仍有多个方面使其具备超出平均水平的研究潜力：
1. 该墓葬群大概率完整保留于规划区内，未发现近期扰动或盗掘破坏的迹象；
2. 与荷兰南部多数其他墓葬群相比，该墓葬群保存状况极佳，遗迹与出土遗物均未因现代耕作受到破坏；
3. 北布拉班特省西部经充分记录或近期开展过考古调查的骨灰瓮墓葬群数量屈指可数。目前该地区尚未或极少开展依托体质人类学与其他自然科学技术的现代墓葬群考古研究，而Berk & Hout的墓葬群为新型分析方法的成功应用提供了充足潜力；
4. 该墓葬群的景观背景与考古微区域内的相关背景信息大多已有记录，且易于进一步挖掘。墓葬群周边的缓冲带也为理解墓葬群景观与土地利用形式的过渡提供了充分线索。因此，后续针对该墓葬群的研究与分析并非孤立进行，而是可被纳入北布拉班特省该区域的居住模式整体重建框架之中。

因此，从考古学角度而言，该墓葬群具备明确的保护价值，且符合考古遗址保护的判定标准，具有纪念物保护价值。荷兰通用遗产政策在此类情形下优先推荐通过空间布局优化实现考古遗存的原位保护；若此方案不可行，则通过全面发掘实现遗存信息的异地保存。

该墓葬群并未覆盖整个规划区，仅占据其中部区域。其最小面积约为0.75公顷，最大面积约为1.5公顷，约占规划区总面积的四分之一至不足一半。推测现存墓葬数量至少为200座。

墓葬群南侧与西南侧毗邻河谷的区域，不存在具有保护价值的考古遗存，可直接放行开发。墓葬群北侧与东侧区域则分布着较为稀疏的居住遗迹。目前尚未发现可识别的建筑结构，但从晚史前农业定居的特征来看，此类遗迹大概率存在于该区域附近。该区域面积较大，若计划对墓葬群进行整体发掘，该区域对背景研究具有重要价值，此时可通过选择性补充探沟调查满足研究需求。