Archeologisch bureau- en booronderzoek Houtwal 11 te Marum (GR)

<p>De aanleiding voor het hier beschreven archeologisch inventariserend veldonderzoek (IVO) is het voornemen van de opdrachtgever om op het onderzochte perceel aan Houtwal 11 een paardenbak aan te leggen. Omdat deze plannen met bodemverstorende ingrepen gepaard gaan, is een archeologisch vooronderzoek conform de Wet op de archeologische monumentenzorg noodzakelijk. Voorafgaand aan het veldwerk is op 17 augustus 2011 door mevrouw D. Timmerman een bureaustudie verricht.</p><p>Aan de hand van de IKAW kan geconcludeerd worden dat de onderzoeklocatie, indien een intact bodemprofiel aanwezig is, een middelhoge verwachting kent ten aanzien van het aantreffen van archeologische resten. De locatie ligt in het laagste punt van een dal, tussen twee dekzandkoppen. Vanwege deze lage ligging in het landschap en de stijgende zeespiegel sinds het midden-atlanticum is er op de onderzoekslocatie zelf een geringe kans op het aantreffen van nederzettingen uit de periode laatpaleolithicum tot middeleeuwen. De omstandigheden in het gebied waren vermoedelijk te nat voor bewoning. De onderzoeken en waarnemingen op de hogergelegen delen in de directe omgeving van het onderzoeksgebied hebben toch veel vondsten uit de periode paleolithicum tot middeleeuwen opgebracht. Dit bewijst dat de hogergelegen delen van het landschap vanaf het paleolithicum tot de middeleeuwen bewoond waren. De kans op het aantreffen van andere archeologica dan nederzettingssporen uit deze perioden is dan ook groot. Het gebied kan bijvoorbeeld als jachtplaats, waadplaats, akkerland, begraafplaats of voor rituele doeleinden zijn gebruikt. Pas vanaf de middeleeuwen werd het gebied systematisch in gebruik genomen. Daarom worden er voornamelijk vondsten uit de middeleeuwen en nieuwe tijd verwacht. De kans op het vinden van artefacten in situ is relatief groot, aangezien onderzoek met behulp van historisch kaartmateriaal heeft aangetoond dat de onderzoekslocatie grotendeels nooit bebouwd is geweest. Er zijn geen aanwijzingen dat het bodemarchief verstoord is.</p><p>Vanwege de middelhoge verwachting voor archeologische waarden uit de periode middeleeuwen- nieuwe tijd en de geringe bodemverstorende activiteiten door de eeuwen heen, wordt geadviseerd om het gespecificeerde verwachtingsmodel ter plaatse van Houtwal 11 te toetsen door middel van een inventariserend booronderzoek (verkennende fase). </p><p>Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek is er een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen uitgevoerd op de onderzoekslocatie. Hierbij zijn vier boringen geplaatst tot een diepte van 0,80 m-mv. Uit het uitgevoerde booronderzoek blijkt dat de bodem van onder naar boven globaal bestaat uit matig fijn, witgeel zand: het dekzand (Formatie van Boxtel, laagpakket van Wierden; Mulder, 2003). Met een scherpe overgang ligt hierop een pakket van matig humeus, bruingrijs, matig fijn zand (+/- 30 cm dikte) waarin zich een bouwvoor heeft ontwikkeld. </p><p>In geen van de boringen werd een podzol aangetroffen. Deze afwezigheid vormt ook een aanwijzing voor te natte condities van het onderzoeksgebied in het verleden, waardoor bewoning niet mogelijk was. De top van het dekzand bevindt zich op een diepte van 0,70-0,80 m-mv. Er zijn in geen van de boringen vegetatieniveaus aangetroffen die kunnen duiden op gunstige klimatologische omstandigheden voor bewoning in de prehistorie. Er zijn ook geen archeologische indicatoren aangetroffen. Het dekzand zal naar alle waarschijnlijkheid te nat zijn geweest voor bewoning. De kans op de aanwezigheid van archeologische resten wordt daarom zeer klein geacht. Er wordt dan ook geen vervolgonderzoek geadviseerd.</p>

本次描述的考古清查野外调查（Archeologisch Inventariserend Veldonderzoek, IVO）的发起缘由，为委托方拟在Houtwal 11号研究地块修建马厩的计划。因该计划涉及土壤扰动施工措施，依据《考古遗迹保护法》（Wet op de archeologische monumentenzorg）开展考古前置调查实为必要。野外作业开展前，D·蒂默曼女士已于2011年8月17日完成桌面调研（bureaustudie）。
依据IKAW可得出结论：若研究地块保存有完整的土壤剖面，其发现考古遗存的可能性为中等偏高。该地块位于一处山谷的最低处，夹于两个冰碛砂丘之间。由于地处景观的低洼地带，且自大西洋中期以来海平面持续上升，研究地块本身发现旧石器时代晚期至中世纪时期定居遗迹的概率极低——该区域过往的环境湿度大概率超出人类居住的适宜阈值。但在研究区域周边地势较高的区域开展的调查与观测中，却出土了大量旧石器时代至中世纪时期的文物，这证明该区域的高地自旧石器时代至中世纪一直有人类活动。因此，该区域发现除定居遗迹外的其他考古遗存的概率较高，该区域曾被用作狩猎场、潮间带觅食地、耕地、墓地或用于仪式性活动等。直至中世纪时期，该区域才得到系统性开发利用，因此本次调查主要有望发现中世纪至近现代的文物。由于通过历史地图资料的研究证实，该地块整体从未进行过建设开发，原地埋藏文物的概率相对较高，且无证据表明土壤档案已遭破坏。
鉴于该区域中世纪至近现代时期考古遗存的中等偏高可能性，且数世纪以来土壤扰动活动极少，因此建议通过清查式钻探（勘探阶段）对Houtwal 11号地块的特定考古潜力模型进行验证。
基于桌面调研的结果，研究团队采用钻探方式在研究地块开展了考古清查野外调查，共布设4个钻探孔，钻探深度达0.80米（以地面为基准，m-mv）。钻探结果显示，土壤剖面自下而上整体为中细粒浅黄砂层，即冰碛砂（博克斯特尔组，维尔登低位沉积；Mulder, 2003）。该冰碛砂层之上以清晰的分界覆盖一层中细粒腐殖质棕灰色砂层（厚度约30厘米），其中发育有耕作层。
所有钻探孔均未发现灰壤（Podzol）。该现象也佐证了研究区域过往环境湿度偏高，不适宜人类居住。冰碛砂层的顶面埋深为0.70~0.80米（以地面为基准）。所有钻探孔均未发现可证明史前时期存在适宜人类居住气候条件的植被层，也未发现任何考古指示物。综合来看，冰碛砂层大概率曾因湿度过高而无法用于居住，因此该区域发现考古遗存的概率被评估为极低，故建议无需开展后续调查。