Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Leppedyk 54 te Akkrum, gemeente Heerenveen (FR) Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Leppedyk 54 te Akkrum, gemeente Heerenveen (FR)

Laagland Archeologie heeft in mei/juni 2023 een Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase uitgevoerd aan de Leppedyk 54 te Akkrum. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom het verlengen van een bestaande schuur, waarin een melkstal wordt gerealiseerd.Het onderzoek is uitgevoerd conform de protocollen SIKB KNA 4002 en 4003.Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd.Het plangebied ligt in het Fries-Gronings kleigebied. Op de paleogeografische kaarten is te zien dat tussen 250 voor Chr. en 500 voor Chr. het plangebied bedekt raakt met veen. Tussen 500 en 250 voor Chr. wordt klei afgezet op het veen. Daarbij is het veen waarschijnlijk deels geërodeerd. Vanaf ruwweg het begin van de jaartelling verandert het gebied weer in een kweldergebied. Op de geomorfologische kaart ligt het plangebied op een getij-oeverwal. Op het AHN is te zien dat het plangebied zich relatief hoog in het landschap bevindt maar nog steeds onder NAP. De bebouwing ten zuidwesten van het plangebied ligt hoger in het landschap (net op of boven zeespiegel). Verder is te zien dat de zuidzijde van het plangebied en het gebied ten noordoosten van het plangebied hoger liggen dan de rest van het plangebied. Bodemkundig ligt het gebied in een zone met knippige poldervaaggronden.In de omgeving van het plangebied zijn archeologische resten uit de Late Middeleeuwen bekend. Op de kaart van Schotanus (1718) ligt het plangebied in de buurt van een riviertje (Nije Wjittering). Ook ligt ten westen van het plangebied een historisch erf. Op de kaart van Eekhoff (1849-1859) is te zien dat ten zuiden van het plangebied een aftakking lag in de rivier (Kromme Knilles). In historische tijden (vanaf circa 1832) werd het terrein omschreven als weiland.Het plangebied is in historische tijden nooit bebouwd geweest. De oudste bebouwing op het erf dateert uit 1978. Rond 1990 verschijnt tegen de zuidzijde van het plangebied een melkveeschuur. Deze staat er tot op heden. Rond 2010 worden hier nog twee silo’s naast gebouwd. Iets westelijker ligt een laatmiddeleeuwse huisterp.Op basis van het bureauonderzoek geldt een hoge verwachting voor resten uit de periode IJzertijd – Nieuwe Tijd. alle archeologische perioden.Het uitgevoerde verkennende booronderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te toetsen en zo nodig aan te vullen. Hiertoe zijn verspreid over het toegankelijke deel van het plangebied verkennende boringen gezet. In dit stadium is verkennend booronderzoek de meest efficiënte onderzoekswijze om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen.Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat in het plangebied sprake is van een grote variatie in verstoringsdiepte. Verder zijn er geen archeologische indicatoren aangetroffen maar wel in twee boringen mogelijk brandlaagjes die kunnen wijzen op begrazing in de periode voor de bedijking (IJzertijd – Vroege Middeleeuwen). Het archeologisch belang hiervan is overigens laag.Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt geadviseerd geen archeologisch vervolgonderzoek in het plangebied uit te voeren en het plangebied vrij te geven voor het aspect archeologie.Dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Heerenveen.Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).

低地考古（Laagland Archeologie）于2023年5月至6月间，在阿克勒姆（Akkrum）的莱普戴克54号（Leppedyk 54）开展了桌面考古调查与勘探性普查田野调查。本次调查系为配合现有谷仓扩建的空间审批流程，该扩建项目将在谷仓内增设奶牛挤奶厅。调查严格遵循SIKB KNA 4002与4003两项规程执行。

桌面考古调查的核心目标为构建考古预期模型，其核心议题为：规划区域内是否存在考古遗存，若存在，则需明确遗存的复合类型、年代、埋藏深度与保存完整性。为此，研究团队查阅了地貌、考古与历史相关资料。

规划区域位于弗里斯兰-格罗宁根黏土地带。古地理地图显示，在公元前250年至公元前500年期间，该区域被泥炭覆盖；公元前500年至公元前250年，黏土逐渐沉积于泥炭层之上，期间泥炭大概率发生了部分侵蚀。大致自公元纪年起始，该区域再度转变为潮坪地带。地貌地图显示，规划区域坐落于潮汐河岸阶地上。根据荷兰现行高程数据库（AHN）数据，规划区域在整体景观中海拔相对较高，但仍低于荷兰阿姆斯特丹基准面（NAP）；规划区域西南侧的建筑海拔更高，接近或高于海平面。此外，规划区域南侧与东北侧的海拔高于区域内其余部分。土壤学层面，该区域属于褶皱型圩田黏壤土分布带。

规划区域周边已发现中世纪晚期的考古遗存。1718年肖塔努斯（Schotanus）绘制的地图显示，规划区域临近一条名为Nije Wjittering的小型河流；规划区域西侧亦存在一处历史农庄。1849年至1859年埃克霍夫（Eekhoff）绘制的地图显示，规划区域南侧曾有一条源自Kromme Knilles河的支流。自约1832年起，该地块被记载为牧场。历史上，规划区域从未进行过建设，区域内最早的建筑建于1978年。约1990年，规划区域南侧建成一座奶牛谷仓，该建筑留存至今；2010年左右，谷仓旁又增设了两座青贮塔。规划区域稍西侧存在一处中世纪晚期的住宅土墩（huisterp）。

基于桌面考古调查结果，该区域存在铁器时代至近代所有时期考古遗存的预期较高。

本次开展的勘探性钻探调查旨在验证并补充前述考古预期模型。研究团队在规划区域的可进入范围内布设了分散的勘探钻孔。现阶段，勘探性钻探是厘清规划区域考古潜力的最高效研究手段。

勘探性钻探结果显示，规划区域内的遗存扰动深度存在较大差异。本次调查未发现明确的考古遗存，但在两处钻孔中采集到疑似燃烧层，其或可指示围垦前的放牧活动（对应铁器时代至早期中世纪时期），不过该迹象的考古价值较低。

结合田野调查结果，专家组建议无需在规划区域内开展后续考古调查，并准予该区域通过考古层面的审批。本建议已提交至主管部门海伦芬市（Gemeente Heerenveen）。

若在后续施工过程中意外发现考古遗存，或疑似具有考古价值的遗存，根据《荷兰遗产法》（Erfgoedwet）第5.10条，相关方需履行申报义务，申报可联系荷兰文化遗产署（RCE，Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed，www.cultureelerfgoed）。