Archeologisch onderzoek Rietgrachtstraat 74 (brandweerkazerne), Inventariserend onderzoek door middel van een proefsleuf

Op 9 en 10 januari 2012 heeft team archeologie van de gemeente Arnhem een inventariserend proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in het plangebied Rietgrachtstraat 74. De aanleiding voor het onderzoek was de bouw van een nieuwe brandweerkazerne. De oude brandweerkazerne die zich in het plangebied bevond, is met het oog op de nieuwbouw geheel gesloopt. Sloop, nieuwbouw en sanering bedreigden in de ondergrond mogelijk aanwezige, archeologische waarden. Om deze te inventariseren en meer specifiek de aard, waarde en kwaliteit te bepalen, is het proefsleuvenonderzoek uitgevoerd.Het proefsleuvenonderzoek in het plangebied Rietgrachtstraat 74 had als doel een eerste inzicht te verschaffen in aanwezige archeologische waarden, met name de aan- of afwezigheid van vestingdelen.Op grond van historisch kaartmateriaal, en een plot daarvan op de huidige topografie, werd verwacht dat de proefsleuf ter hoogte van de vesting zou liggen, de 18e-eeuwse uitbreiding. Uitbreidingen van de vesting zijn in Arnhem nog maar nauwelijks archeologisch onderzocht, in tegenstelling tot de middeleeuwse stadsmuur met grachten die recentelijk (2014/15) in het Prinsenhof over grote afstand kon worden gevolgd. De 18e-eeuwse uitleg is daarentegen op slechts een paar plekjes aangetroffen, bijvoorbeeld tijdens de uitvoering van het project Sporen in Arnhem (verbreding station Arnhem-Centraal) en herinrichting van de stationsomgeving (Oude Stationsstraat). In deze beide gevallen was het echter niet duidelijk of de gracht werd aangetroffen. De 17e-eeuwse uitbreiding kon in 2015 tijdens archeologisch onderzoek ter hoogte van Musis Sacrum worden onderzocht. Hier werd een bastiongracht gevonden. Evenwel ontbreken archeologische aanwijzingen voor aanwezigheid van de Arnhemse vesting in het plangebied. Delen zullen in de directe omgeving wel aanwezig zijn.Het onderzoek leverde alleen aanwezigheid van een 19e-eeuws ophogingspakket op, naast een moderne kabel-/leidingengoot. ‘t Broek werd vanaf het midden van de 19e eeuw opgehoogd in relatie tot ontwikkeling van industrie. De Arnhemse gasfabriek werd hier rond 1865 opgericht. Oudere industrie was al in ‘t Broek aanwezig in de vorm van een laat 18e-eeuwse houtzaagmolen aan de Nederrijn, op de punt waar de Rietgracht/Riet(e)beek in de rivier uitmondde. Deze gracht/beek was een overblijfsel van de Arnhemse vesting (oostzijde) die vanaf 1808/09 werd geslecht. De ophoging en inrichting van ‘t Broek, een laaggelegen en nat gebied, kan worden geplaatst in een periode dat de stad Arnhem zich planmatig uitbreidde. Architect Heuvelink tekende hiervoor een plan. Dit plan moest ook sloppenvorming in de stad tegengaan. In verband met de aanleg van het spoor (gereed: 1845) en het slechten van de vesting was er woningnood onder arbeiders. Stedelijke industrie bevond zich vooral in de binnenstad. Met ‘t Broek en Lombok/Heijenoord ontstonden de eerste Arnhemse industrieterreinen. In ‘t Broek verscheen daarna sociale woningbouw. Illustratief is de vlakbij het plangebied gelegen Van Verschuerwijk, een ‘woningwetwijk’ die in tegenstelling tot veel arbeiderswoningen in de binnenstad voorzag in veilige, hygiënische huizen.

2012年1月9日至10日，阿纳姆（Arnhem）市政府考古队在里特格拉赫特街74号规划区域内开展了勘察性试槽考古调查。本次调查的缘起为新建消防站的工程计划：原规划区内的旧消防站为配合新站建设已被完全拆除。拆除作业、新建工程与场地整治活动可能会对地下潜在的考古遗存造成破坏，为对该类遗存进行全面勘察，并明确其性质、价值与保存质量，故开展本次试槽考古调查。
本次在里特格拉赫特街74号规划区的试槽考古调查，核心目标是初步探明区域内现存的考古遗存，尤其是防御工事遗存的有无。
基于历史地图资料及对应现代地形图的点位比对，调查团队原预计试槽布设位置将对应18世纪扩建的防御工事区域。不同于2014至2015年间在王子宫（Prinsenhof）区域大范围发掘并确认的中世纪城垣与护城河遗存，阿纳姆地区的防御工事扩建遗存考古调查资料仍十分匮乏。目前仅在少数工程中发现过18世纪扩建的相关遗迹，例如"阿纳姆遗迹"项目（阿纳姆中央车站拓宽工程）及车站区域（旧车站街）景观再造工程中，但当时并未明确是否发掘到护城河遗存。2015年，在穆西斯·萨库鲁姆（Musis Sacrum）区域开展的考古调查中，曾发掘出17世纪扩建的棱堡护城河遗迹。不过，本次规划区内并未发现阿纳姆防御工事遗存的相关考古线索，尽管其周边区域大概率存在相关遗存。
本次调查仅发现了19世纪的填土增高层，以及一处现代线缆/管道沟槽。"特布罗克（’t Broek）"区域自19世纪中期起因工业发展被垫高。阿纳姆煤气厂于1865年左右在此设立。更早的工业遗存可追溯至18世纪晚期，当时在奈德尔莱茵河（Nederrijn）畔、里特格拉赫特河/里特溪（Rietgracht/Riet(e)beek）入河口处设有一座晚18世纪的锯木厂。该河道/溪流是1808至1809年间被填埋的阿纳姆防御工事（东段）的残存遗迹。对"特布罗克"这片低洼潮湿区域的垫高与场地整治，与阿纳姆市的计划性扩张时期相契合。建筑师海弗林克（Heuvelink）曾为此制定规划方案，该方案同时旨在解决城市内的积水问题。鉴于1845年铁路建成及防御工事被填埋，当时工人阶级出现了住房短缺问题。当时城市工业主要集中在市中心，而"特布罗克"与隆博克/海赫诺德（Lombok/Heijenoord）区域成为阿纳姆首批工业用地。此后"特布罗克"区域还出现了社会住宅建设项目。与市中心大量工人住宅不同，紧邻本规划区的范·弗尔瑟维克（Van Verschuerwijk）"住房法住宅区"便是典型代表，该区域为工人提供了安全卫生的住宅。