การสื่อสารสุขภาพเพื่อการป้องกันโรคไข้เลือดออกแก่ประชาชนในจังหวัดสงขลา

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) การใช้สื่อและสารเพื่อการป้องกันโรคไข้เลือดออกของหน่วยงานด้านสาธารณสุขในเขตจังหวัดสงขลา 2) การเปิดรับสื่อเกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออก 3) ความพึงพอใจต่อรูปแบบการนำเสนอของสื่อเกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออก 4) ผลของการสื่อสารสุขภาพในการป้องกันโรคไข้เลือดออก 5) เปรียบเทียบความแตกต่างของลักษณะทางประชากรกับผลของการสื่อสารสุขภาพในการป้องกันโรคไข้เลือดออก 6) ความสัมพันธ์ระหว่างการเปิดรับสื่อเกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออกและความพึงพอใจต่อรูปแบบการนำเสนอของสื่อกับผลของการสื่อสารสุขภาพในการป้องกันโรคไข้เลือดออก และ 7) ความสัมพันธ์ระหว่างอิทธิพลของผู้นำ ทางความคิดกับผลของการสื่อสารสุขภาพในการป้องกันโรคไข้เลือดออกของประชาชนในจังหวัดสงขลา การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี การวิจัยเชิงคุณภาพผู้ให้ข้อมูลหลัก คือ ผู้ปฏิบัติงานด้านการสื่อสารสุขภาพ ในจังหวัดสงขลาที่มีประสบการณ์ไม่น้อยกว่า 5 ปี ระดับเขต จังหวัด อำเภอ ตำบล รวม 4 คน ระดับเขตและจังหวัดคัดเลือกแบบเจาะจง ระดับอำเภอและระดับตำบลใช้วิธีการสุ่มโดยการจับฉลาก เครื่องมือวิจัยคือแบบสัมภาษณ์ เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยการสร้างข้อสรุป ส่วนการวิจัยเชิงปริมาณ ศึกษาจากกลุ่มตัวอย่าง 400 คน ที่ได้มาจากการสุ่มแบบหลายขั้นตอน เครื่องมือวิจัยคือแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าสถิติความถี่ ค่าร้อยละ ค่าเฉลี่ย ค่าส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบค่าที การวิเคราะห์ความแปรปรวนทางเดียว และค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน ผลการวิจัยพบว่า 1) หน่วยงานด้านสาธารณสุขในเขตจังหวัดสงขลาใช้สื่อสิ่งพิมพ์มากที่สุด รองลงมาคือ สื่อมวลชนอื่นๆ สื่อกิจกรรม สื่อออนไลน์และสื่อสังคม หน่วยบริการสาธารณสุข และสื่อบุคคล ตามลำดับ โดยใช้ประเด็นสารมาตรการ 3 เก็บและหลัก 5 ป. ในการสื่อสารเพื่อป้องกันโรคไข้เลือดออก 2) กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่เปิดรับสื่อเกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออกในระดับปานกลางโดยเปิดรับสื่อโทรทัศน์ระดับสูง 3) กลุ่มตัวอย่างมีความพึงพอใจต่อการนำเสนอสื่อในระดับปานกลาง โดยพึงพอใจต่อรูปแบบข่าวระดับสูง 4) กลุ่มตัวอย่างมีความรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออกในระดับปานกลาง มีทัศนคติและพฤติกรรมในการป้องกันโรคไข้เลือดออกในระดับสูง 5) ลักษณะทางประชากรที่แตกต่างกันมีการป้องกันโรคไข้เลือดออกแตกต่างกันดังนี้ (1) ที่อยู่อาศัยและระดับการศึกษาที่แตกต่างกันมีการเปิดรับสื่อเกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออกแตกต่างกัน (2) พื้นที่ที่อยู่อาศัย อายุ ระดับการศึกษา อาชีพ และรายได้ต่อเดือนที่แตกต่างกันมีความรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออกแตกต่างกัน (3) อายุ ระดับการศึกษา อาชีพ รายได้ต่อเดือนที่แตกต่างกันมีทัศนคติต่อการป้องกันโรคไข้เลือดออกแตกต่างกัน (4) ที่อยู่อาศัยและระดับการศึกษาแตกต่างกัน มีพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออกแตกต่างกัน 6) การเปิดรับสื่อเกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออกและความพึงพอใจต่อรูปแบบการนำเสนอของสื่อเกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออกไม่มีความสัมพันธ์กับความรู้และทัศนคติที่มีต่อการป้องกันโรคไข้เลือดออก แต่มีความสัมพันธ์ทางบวกกับพฤติกรรมกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออก และ 7) อิทธิพลของผู้นำทางความคิดไม่มีความสัมพันธ์กับความรู้เกี่ยวกับการป้องกันโรคไข้เลือดออก แต่มีความสัมพันธ์ทางบวกกับทัศนคติและพฤติกรรมการป้องกันโรคไข้เลือดออก ที่ระดับนัยสำคัญ .05 || The objectives of this research were to study 1) the media and messages to prevent Dengue Fever used by public health agencies in Songkhla Province; 2) local residents’ exposure to media about Dengue Fever prevention; 3) their satisfaction with the presentation formats of media about Dengue Fever prevention; 4) outcome of the health communications to prevent Dengue Fever; 5) relationships between demographic factors and results of the health communications; 6) the relationship between people’s exposure to media regarding Dengue Fever prevention and their satisfaction with the presentation formats; and 7) the relationship between the influence of opinion leaders and outcome of health communications to prevent Dengue Fever. This was a mixed methods research. For the qualitative part, interviews were conducted with 4 people responsible for health communications with at least 5 years work experience at the district, sub-district, province and regional level. Personnel at the province and regional level were chosen through purposive sampling and personnel at the district and sub-district level were chosen through random sampling. The research tool was an interview form. Data were analyzed by drawing conclusions. For the quantitative portion, the sample population was 400 residents of Songkhla Province, chosen through multi-level sampling. The research tool was a questionnaire. Data were analyzed using frequency, percentage, mean, standard deviation, t test, ANOVA and Pearson’s correlated coefficient. The results showed that 1) The print media was used the most by public health agencies in Songkhla for health communications about Dengue Fever, followed by other mass media, activities, online media and social media, public health service stations, and personal media, respectively. The messages communicated to prevent Dengue Fever were based on the “keep 3” measures and the “5 P” principles. 2) The majority of sample had a medium level of exposure to the media about preventing Dengue Fever. They were exposed to messages on the television the most. 3) Most samples had a medium level of satisfaction with the media formats overall. They were highly satisfied with the news format. 4) Most samples had a medium level of knowledge about preventing Dengue Fever. They had a high level of attitude and behavior for preventing Dengue Fever. 5) The following relationships were found between demographic factors and Dengue Fever prevention: (a) place of residence and educational level were correlated with exposure to media about preventing Dengue Fever; (b) residence, age, educational level, occupation and monthly income were correlated with knowledge about Dengue Fever prevention; (c) age, educational level, occupation and monthly income were correlated with attitude about Dengue Fever prevention; and (d) residence and educational level were correlated with Dengue Fever prevention behavior. 6) Neither level of exposure to media about preventing Dengue Fever nor level of satisfaction with presentation formats were correlated with knowledge and attitude about Dengue Fever prevention, but both media exposure and satisfaction with media formats were positively related to Dengue Fever prevention behavior. 7) The influence of opinion leaders was not correlated with knowledge about Dengue Fever prevention, but it did have a statistically significant positive correlation to attitude and behavior regarding Dengue Fever prevention

本研究旨在探讨7项核心内容：1）宋卡府公共卫生机构用于登革热（Dengue Fever）预防的传播媒介与宣传内容；2）当地居民接触登革热预防相关媒介的情况；3）居民对登革热预防媒介呈现形式的满意度；4）登革热预防健康传播的实施效果；5）人口统计学特征与登革热预防健康传播效果之间的关联；6）居民接触登革热预防媒介的情况与其对媒介呈现形式的满意度之间的关系；7）意见领袖（opinion leaders）的影响力与宋卡府民众登革热预防健康传播效果之间的关联。
本研究为混合方法研究。定性研究部分：选取宋卡府各级（府级、区级、乡级）具备至少5年健康传播工作经验的4名健康传播从业人员作为受访对象；其中府级与区级人员采用目的抽样法选取，乡级与村级人员采用随机抽样法选取。研究工具为访谈提纲，数据通过访谈方式收集，分析环节通过归纳总结得出研究结论。
定量研究部分：通过多阶段抽样法选取宋卡府400名居民作为研究样本，研究工具为调查问卷。数据采用频次、百分比、均值、标准差、t检定、单因素方差分析（ANOVA）以及皮尔逊相关系数进行统计分析。
研究结果显示：1）宋卡府公共卫生机构在登革热预防健康传播中最常使用印刷媒介，其次依次为其他大众传媒、活动媒介、网络媒介与社交媒体、公共卫生服务站及人际传播媒介。本次登革热预防宣传所使用的内容遵循「3项防控措施」与「5P原则」。2）大部分研究样本接触登革热预防媒介的程度处于中等水平，其中接触电视媒介的频率最高。3）多数研究样本对登革热预防媒介的整体呈现形式满意度处于中等水平，其中对新闻类呈现形式的满意度最高。4）多数研究样本对登革热预防的相关知识掌握程度处于中等水平，但对登革热预防的态度与行为表现均处于较高水平。5）人口统计学特征与登革热预防相关情况存在以下关联：（1）居住地区与受教育程度不同的居民，其接触登革热预防媒介的程度存在显著差异；（2）居住地区、年龄、受教育程度、职业及月收入不同的居民，其登革热预防相关知识水平存在显著差异；（3）年龄、受教育程度、职业及月收入不同的居民，其登革热预防态度存在显著差异；（4）居住地区与受教育程度不同的居民，其登革热预防行为存在显著差异。6）居民接触登革热预防媒介的程度以及对媒介呈现形式的满意度，均与登革热预防相关知识和态度无显著关联，但二者均与登革热预防行为呈显著正相关。7）意见领袖的影响力与居民登革热预防相关知识水平无显著关联，但与居民的登革热预防态度及行为呈显著正相关，显著性水平为0.05。