Een Germaanse nederzetting onder de Apeldoornse Enk, gemeente Apeldoorn

<p>In opdracht van De Goede Woning heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in februari 2011 een waarderend proefsleuvenonderzoek en van 4 t/m 22 april 2011 een archeologische opgraving uitgevoerd in de plangebieden Herderweg-Ooiweg en Arbeidstraat-Groeneweg binnen de gemeente Apeldoorn. Tijdens de uiteindelijke opgraving is alleen onderzoek verricht in die delen van het plangebied waar de aanwezige archeologische resten ook daadwerkelijk worden bedreigd door de woningbouw. Delen waar niet gebouwd wordt, zijn niet onderzocht. Hier zullen de archeologische resten in-situ behouden blijven. Tussen de Herderweg en de Ooiweg zijn twee brede stroken opgegraven; de daartussen gelegen archeologische resten blijven bewaard in de grond. Tussen de Arbeidstraat en de Groeneweg zijn tijdens het vooronderzoek voornamelijk in een zone tegen de Groeneweg archeologische resten gevonden. Tijdens de opgraving is alleen in deze zone nader onderzoek verricht.</p><p>In het plangebied Arbeidstraat-Groeneweg zijn tijdens de opgraving in totaal vijf spiekers en een silo (gebruikt bij de opslag van zaaigoed) gevonden. De spiekers zijn waarschijnlijk gebruikt voor de opslag van landbouwgewassen en horen vermoedelijk bij een huisplaats of een grotere nederzetting die zich buiten het plangebied bevindt. Deze nederzetting lag vermoedelijk ten westen van de Groeneweg. Omdat de verschillende spiekers geen dateerbare vondsten hebben opgeleverd, is het helaas niet mogelijk om de ouderdom vast te stellen. Een houtskoolmonster van de silo is gedateerd in het Laat Neolithicum. Dit toont aan dat er mogelijk al in deze periode bewoning is geweest in de omgeving van het plangebied.</p><p>In het plangebied Herderweg-Ooiweg zijn veel archeologische resten in kaart gebracht die erop wijzen dat zich een uitgestrekte nederzetting uit de Romeinse tijd onder de Apeldoornse Enk bevindt. Dit beeld wordt bevestigd door de resultaten van een kleinschalige onderzoek aan de overzijde van de Herderweg, op de hoek van de Asselsestraat. Hier is in maart 2012 in samenwerking met de gemeente Apeldoorn een kleinschalige opgraving uitgevoerd op de plaats waar twee bouwputten werden uitgegraven. In deze bouwputten is een grote hoeveelheid sporen aangetroffen, waaronder vijf hutkommen en diverse paalkuilen en kuilen. Het is dan ook de verwachting dat de nederzetting aanzienlijk groter is dan het nu onderzochte gebied.</p><p>Van de nederzetting konden verschillende (delen van) gebouwen, kuilen en een waterput worden onderzocht. In totaal konden de sporen worden toegeschreven aan (delen van) vijf huisplattegronden, twaalf spiekers, en dertien hutkommen. De sporen kunnen vermoedelijk met vier verschillende bewoningsfasen in verband worden gebracht. De vindplaats is in verschillende opzichten bijzonder te noemen. Als eerste is het vondstmateriaal vrij nauwkeurig te dateren in de periode van de tweede helft van de 1e eeuw t/m de 2e eeuw. Goed beschreven vondstcomplexen uit deze periode zijn in Nederland nauwelijks bekend. Als we kijken naar het percentage gedraaid importaardewerk, dan is sprake van een opvallend hoog percentage. Dit is opvallend, aangezien dit in de meeste Germaanse nederzettingen nog nauwelijks voorkomt in de 1e en 2e eeuw. In de meeste recente studies naar Germaans vindplaatsen wordt ervan uitgegaan dat er in de late 1e en vroege 2e eeuw na Chr. nog nauwelijks sprake is van handel tussen de Germanen en de Romeinen aan de andere zijde van de limes. (Hierbij dient wel goed in het oog te worden gehouden dat in Apeldoorn vermoedelijke slechts een zeer klein gedeelte van een grotere nederzetting is onderzocht. Het nu gevonden aardewerk hoeft dus geen afspiegeling te zijn van de gehele materiële cultuur.) Verder is de vondst van een smeedhaard vrijwel direct naast een ijzeroven een bijzondere vondst die meer duidelijkheid verschaft over de vorm van ijzerproductie in de Romeinse tijd. Hetzelfde geldt voor het onderzoek naar de erts die gebruikt werd bij de ijzerproductie. Dit onderzoek toont aan dat er gebruik werd gemaakt van moerasijzererts en niet, zoals in de Middeleeuwen gebruikelijk, van klapperstenen.</p>

受De Goede Woning委托，RAAP考古咨询（RAAP Archeologisch Adviesbureau）于2011年2月在阿珀尔多伦（Apeldoorn）市的赫德路-奥伊路（Herderweg-Ooiweg）与劳动街-绿路（Arbeidstraat-Groeneweg）规划区域内开展了评估性试槽考古调查，并于2011年4月4日至22日期间实施考古发掘。本次最终发掘仅针对规划区域内受住宅建设工程实际威胁的考古遗存分布区域开展，未涉及建设的区域未进行考古调查，其范围内的考古遗存将得以原位（in-situ）保存。赫德路与奥伊路之间共发掘了两条宽阔的探沟带，二者之间的考古遗存将保留于地下。在劳动街与绿路区域内，前期调查期间仅在紧邻绿路的一片区域发现了考古遗存，因此本次发掘仅针对该区域开展深入调查。

在劳动街-绿路规划区域的发掘过程中，共发现5座储物窖穴与1座用于储存种子的筒仓。根据推测，这些窖穴曾用于储存农作物，其所属的居住址或更大规模的聚落应位于规划区域之外，大致坐落于绿路西侧。由于各窖穴均未出土可用于断代的遗物，因此无法确定其确切年代。对该筒仓出土的木炭样品进行测年后，结果显示其年代属于晚新石器时代（Late Neolithic），这表明规划区域周边有可能在该时期就已存在人类活动痕迹。

在赫德路-奥伊路规划区域内，已探明大量考古遗存，表明阿珀尔多伦河滩地带（Apeldoornse Enk）下埋藏有一处规模宏大的罗马时期聚落。赫德路对岸阿塞尔街（Asselsestraat）拐角处的小型考古调查结果进一步印证了这一点：2012年3月，团队与阿珀尔多伦市合作，在两处发掘探方所在区域开展小型发掘，共出土大量遗迹现象，包括5座茅屋柱坑、多组桩柱坑与普通坑穴。据此推测，该聚落的实际规模远大于目前已勘探发掘的范围。

本次发掘已对该聚落的多处建筑遗迹、坑穴与一口水井进行了清理。总计可将出土遗迹归属于5处房址平面、12座储物窖穴与13座茅屋柱坑。根据推测，这些遗迹可分为4个不同的居住阶段。该遗址在多个方面均具有特殊研究价值：其一，出土遗物可较为精准地断代为公元1世纪下半叶至2世纪期间，目前荷兰境内鲜有经过详细记录的同时期出土遗迹组合。其二，轮制进口陶器占出土陶器总量的比例极高，这一现象颇为反常——在公元1至2世纪的绝大多数日耳曼聚落中，这类陶器都极为罕见。当前针对日耳曼遗址的多数研究均认为，公元1世纪末至2世纪初，日耳曼部落与罗马帝国利姆斯（limes）防线另一侧的罗马政权之间几乎不存在贸易往来。（需注意的是，本次发掘仅揭露了阿珀尔多伦地区一处大型聚落中极小的一部分，因此出土陶器未必能完整反映该聚落的整体物质文化面貌。）此外，在炼铁炉旁紧邻处发现锻铁炉遗迹，这一发现为厘清罗马时期的铁器生产形态提供了更为清晰的线索；对铁器生产所用矿石的分析也得出了类似的结论：当时使用的是沼泽铁矿，而非中世纪时期常用的锤击矿石（klapperstenen）。