Landinrichting en archeologie: het bodemarchief van Waterland

<p>Dit verhaal gaat over de exploratie van onontgonnen werelden. Of - voor anderen - over het sloffen langs stinkende sloten in een saai landschap. Over een boeiend landschap met een intrigerende geschiedenis - of over een marginaal landbouwgebied dat na ophoging misschien geschikt zou zijn om er golfbanen aan te leggen (zoals enkele jaren geleden is voorgesteld).</p><p>Het is ook het verhaal over een type landschap dat steeds zeldzamer wordt, en dat gedoemd is om in het volgende millennium helemaal te verdwijnen. Waterland is een van de laatste grote, aaneengesloten, in de middeleeuwen ontgonnen hoogveengebieden. Als veen in cultuur wordt gebracht begint het te slinken, en dat proces stopt pas als het veen verdwenen is, zoals ook in Waterland zal gebeuren. Wij plegen roofbouw op het veen.<br>En dan is het ook nog een verhaal over mensen: enerzijds over de mensen die zich eerst met akkerbouw bezighielden, toen met scheepvaart en daarna met veeteelt, die in de laatste duizend jaar verschillende keren de structuur van hun dorpen aanpasten aan nieuwe omstandigheden, en die nu proberen het agrarische rendement van het gebied te verhogen door een ruilverkaveling; anderzijds over de mensen die in 1976 de eerste onzekere schreden zetten op hun tocht naar de bronnen van de Waterlandse geschiedenis, en die al doende steeds meer ontdekten en steeds zekerder werden over de route.<br>We begonnen in 1976 met een zo goed als lege archeologische kaart; nu zijn meer dan achthonderd archeologische objecten gedocumenteerd, en is informatie verzameld over nog eens een paar honderd andere, ooit verloren gegane, huisplaatsen. Samen bergen die objecten een boeiend, intrigerend en nieuw verhaal.</p><p>Er zijn in het verleden geen maatregelen genomen ter bescherming van het Waterlandse bodemarchief, eenvoudigweg omdat het bestaan daarvan niet bekend was. Rond 1984 bleek in gesprekken met de Landinrichtingsdienst dat dergelijke maatregelen nu wel mogelijk waren, en dat bij het nemen daarvan zelfs haast was geboden omdat de aanstaande ruilverkaveling negatieve gevolgen zou kunnen hebben voor de conserveringstoestand van de sporen. Het was zaak te voorkomen dat het net ontdekte archief ongelezen "weggegooid" zou worden. De inventarisatie van het Waterlandse bodemarchief is nu voltooid; dit rapport beschrijft de mogelijkheden die er nog zijn om het voor toekomstig onderzoek veilig te stellen.</p>

本叙事围绕未开拓区域的勘探工作展开。于部分视角而言，它亦可被视作一段关于在单调地貌中沿恶臭沟渠开展疏浚作业的记述；或是讲述一片承载着引人入胜历史底蕴的地貌，抑或是一片经抬升后或可兴建高尔夫球场的边缘农业区——该设想已于数年前被提出。

它同时也是一段关于一类日益稀缺、并注定于下一千年内彻底消失的地貌的叙事。沃特兰（Waterland）是现存最后一批大型连片的中世纪开拓高位泥炭地之一。当泥炭被开发利用后便会开始沉降，该过程将持续至泥炭完全消失为止，沃特兰地区亦将上演这一结局。人类正对泥炭开展掠夺式开发。
它还讲述了两类人群的故事：其一为先后从事农耕、航运与畜牧的当地居民，在过去千年间，他们数次调整村落布局以适配新的环境条件，如今正通过互换式土地整治提升该区域的农业生产效益；其二则是1976年首次迈出试探性步伐、踏上探寻沃特兰历史溯源之旅的研究者们，他们在探索过程中不断有新发现，对研究脉络的把握也愈发清晰。
1976年启动本项目时，我们手中的考古地图（archeologische kaart）几乎一片空白；如今已有超过800处考古遗存被记录归档，同时还收集了数百处曾一度湮没的古村落相关资料。这些遗存共同构建出一段引人入胜的全新历史叙事。

此前从未采取过任何保护沃特兰地下考古遗存档案（bodemarchief）的措施，只因彼时人们尚未知晓该遗存的存在。1984年左右，在与土地整治管理局（Landinrichtingsdienst）的洽谈中我们得知，如今已可开展此类保护工作，且因即将实施的互换式土地整治可能对考古遗迹的保存状态造成负面影响，保护工作已刻不容缓。彼时的核心目标是避免这一全新发现的考古档案被无端弃置、未得到任何研究便湮没于世。目前沃特兰地下考古遗存档案的清查工作已全部完成；本报告阐述了为保障该档案可用于未来研究而尚存的可行保护路径。