Oude Markt 26 te Enschede

<p>In het kader van de restauratie van het pand Oude Markt 26 te Enschede, bekend als de “Villa van HeeK”zijn graafwerkzaamheden in de kelders van het pand en aan de achterzijde archeologisch begeleid. Ondanks aantasting van het bodemarchief onder het huidige gebouw door de aanleg van grondverbeteringssleuven voor de funderingen en puinkuilen is op geringe diepte onder de keldervloeren een gedeeltelijk intact bodemarchief aangetroffen met belangrijke archeologische informatie. Daarin zijn resten van elkaar opvolgende gebouwen aangetroffen uit de periode van ca. 1300 tot de 19e eeuw. Uit de periode 1300 tot 1750 is een opeenvolging van leemvloeren, brandlagen en egalisatielagen aangetroffen, die de resten vormen van vijf of zes opeenvolgende gebouwen in houtskeletbouw. De eerste drie of vier van deze gebouwen zijn in de periode 1300-1500 te dateren, eventueel tot in de 16e eeuw; de jongste twee na 1600.</p><p>De functie van deze gebouwen kon niet met zekerheid vastgesteld worden. De aanwezigheid van een laatmiddeleeuwse borg ter plekke kan door het onderzoek niet bevestigd, noch weerlegd worden. Een centrale haard in de één na oudste vloer wijst op een woonfunctie van tenminste deze bebouwingsfase. De minimale omvang van (een deel van) de gebouwen van 4 x 11 m komt overeen met die van een stadshuis van de stedelijke middenklasse of bovenlaag. Daarentegen doet de opmerkelijke ligging van de gebouwen op enige afstand van de rooilijnen langs de twee flankerende straten op een kleine verhoging van natuurlijk zand tussen twee natte zones direct naast de kerk een bijzondere functie of status vermoeden: mogelijk een kerkelijke. Wat betreft oriëntatie sloten de gebouwen aan bij de bebouwing langs de Haverstraat.</p><p>Het jongste gebouw in houtskeletbouw is na de verwoesting, vermoedelijk bij de stads brand van 1750, vervangen door een gebouwencomplex in baksteen met enige allure en een nieuwe oriëntatie en aansluiting bij de Langestraat. Van dit gebouw zijn uitbraaksleuven aangetroffen en een intacte, gemetselde bakstenen vloer met muurresten van kelderruimten onder het noordoostelijk gedeelte. De funderingssporen komen overeen met de aangegeven bebouwing op de oudste kadastrale minuut uit ca. 1832. Het gebouwencomplex is rond 1848 vervangen door de in 1862 afgebrande voorganger van het huidige huis, dat na de brand op de funderingen daarvan is herbouwd.</p><p>De oudste aanwijzingen voor een nederzetting in de directe omgeving van de onderzoekslocatie dateren uit de tweede helft van de 11e tot vroege 12e eeuw, hetgeen overeenkomt met de vroegste historische aanwijzingen voor het bestaan van de nederzetting Enschede en met vondsten op de aangrenzende Klokkenplas. Deze aanwijzingen bestaan uit twee fragmenten van Pingsdorfaardewerk uit een ophogingsdek van zwart humeus zand uit de 12e tot 13e eeuw onder de beschreven gebouwresten. De aanwezigheid van oudere bewoningssporen onder dit ophogingsdek is niet uitgesloten. De oudst aangetroffen bewoningsresten ter plekke van de onderzoekslocatie gaan terug tot de vroege 14e eeuw.</p><p>Uit het onderzoek komt naar voren dat het archeologisch vatbare deel van de plaatselijke materiële cultuur in Enschede tot ver in de Nieuwe Tijd in diverse opzichten afweek van die in grote delen van de rest van Nederland en meer aansloot bij het oostelijk aangrenzende Westfalen. Pas de opbloei van de stad als centrum van textielnijverheid in de loop van de 18e eeuw lijkt de aansluiting bij de rest van Nederland versterkt te hebben. Opmerkelijk is onder meer de relatief late verstening van de stad, die pas na de stadsbrand van 1750 doorzet. Tussen 1600 en 1750 lijkt de plaatselijke productie en het gebruik van dakpannen te beginnen, evenals het gebruik en mogelijk de productie van bakstenen op beperkte schaal. Ook in de langere doorlooptijd van enkele aardewerksoorten en de late introductie van roodbakkend aardewerk sluit Enschede aan bij het aangrenzende Münsterland.</p><p>Het onderzoek heeft, samen met dat op de Klokkenplas, duidelijk gemaakt dat de bodem van de binnenstad van Enschede een rijk bodemarchief herbergt dat van hoge informatieve waarde is. Enerzijds is het relatief uniek door de afwijkende culturele ontwikkelingen, die elders in Nederland niet bestudeerd kunnen worden. Anderzijds is men, door het verloren gaan van veel historische bronnen bij stadsbranden tot in recente tijd voor de kennis van het verleden van de stad veel sterker afhankelijk van het bodemarchief dan in veel andere plaatsen.</p>

为对恩斯赫德（Enschede）旧市场26号建筑——又名“HeeK别墅”——开展修复工程，项目团队对该建筑地下室及后侧区域实施了考古伴随性发掘。尽管当前建筑下方的地下考古遗存因地基加固沟与废土坑的开挖遭到破坏，但在地下室地板下方较浅位置，仍发现了部分保存完好、蕴含重要考古信息的地下遗存。此处出土了约1300年至19世纪期间陆续建造的多组建筑遗存。在1300年至1750年的地层中，发现了一系列黏土层、燃烧层与整平层，它们对应5至6座依次建造的木构架建筑。其中前三至四座建筑的年代可追溯至1300—1500年，或可延伸至16世纪；最晚的两座则建于1600年之后。

上述建筑的功能无法完全确定。本次考古研究既无法证实，也无法排除此处曾存在中世纪晚期城堡的可能。次古老地层中发现的中央壁炉，至少证明该建筑阶段具备居住功能。该建筑（局部）最小规模为4×11米，与当时城市中产阶级或上层阶级的城市住宅规模相符。但这些建筑的选址颇为特殊：它们位于紧邻教堂、两片湿地之间的天然砂质小台地上，且与两侧街道的建筑红线保持一定距离，这暗示其可能拥有特殊功能或地位，或与教会相关。就建筑朝向而言，这些建筑与哈弗街（Haverstraat）沿线的原有建筑布局一致。

这座最晚的木构架建筑在被毁后（推测因1750年城市火灾），被一座颇具规模的砖结构建筑群取代，新建筑调整了朝向并与朗格斯街（Langestraat）相连。该建筑群遗迹中发现了地基开挖沟，以及其东北侧下方保存完好的砖砌地板与地下室墙体遗存。该建筑群的地基遗迹与约1832年最早的地籍原始记录中标注的建筑位置相符。该建筑群于约1848年被拆除，原址上建起的建筑又于1862年被毁，如今的建筑便是在该建筑的地基上重建而成。

本次考古发掘点周边区域最早的定居迹象可追溯至11世纪后半叶至12世纪初，这与恩斯赫德定居点最早的历史记载以及邻近时钟塘（Klokkenplas）遗址的出土文物相吻合。这些迹象体现为，在上述建筑遗存下方的12至13世纪黑色腐殖质砂质堆积层中，发现了两片平斯多夫陶器（Pingsdorfaardewerk）残片。该堆积层下方仍有可能存在更早的居住遗迹。本次发掘点目前发现的最早居住遗存可追溯至14世纪初。

本次研究表明，直至近代早期，恩斯赫德当地的物质文化遗存与荷兰其他大部分地区存在显著差异，反而更接近其东部毗邻的威斯特伐利亚（Westfalen）地区。直至18世纪该市发展为纺织工业中心后，其与荷兰其他地区的文化联系才逐渐加强。值得注意的是，该市的砖石建筑普及时间相对较晚，直至1750年城市火灾后才得以推进。在1600年至1750年间，当地似乎才开始生产和使用屋面瓦，同时也开始小规模使用甚至自行生产红砖。此外，部分陶器类型的使用周期较长，以及红陶的引入时间较晚，这些特征也让恩斯赫德与邻近的明斯特兰（Münsterland）地区保持一致。

本次研究与时钟塘遗址的考古工作共同证明，恩斯赫德市中心的地下埋藏着极为丰富且极具科研价值的考古遗存。一方面，该遗址因独特的文化发展轨迹而具备相对稀缺的研究价值，这类案例在荷兰其他地区难以找到对应研究对象。另一方面，由于多次城市火灾损毁了大量历史文献，直至近代，人们对恩斯赫德城市历史的认知都比其他许多城市更依赖地下考古遗存。