Archeologische begeleiding t.b.v. verbetering Boezemkaden Polder Purmer, gemeenten Waterland, Edam-Volendam en Purmerend

<p>In opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft RAAP in april/mei 2016 ter plaatse van de polderdijk rond de polder Purmer een archeologische begeleiding uitgevoerd. Het onderzoek was nodig in verband met verbetering van de boezemkade. Voor het uitgraven of verbreden van sloten op zes locaties langs het tracé – met een verwachting voor archeologische vindplaatsen uit de Nieuwe tijd – zijn de graafwerkzaamheden onder archeologische begeleiding uitgevoerd. De natuurlijke bodemopbouw in het oosten van de polder (werkputten 1, 2 en 3) was regelmatig. De basis van het profiel bestaat uit lichtgrijs, zandige klei met weinig riet. Daarboven zijn verschillende veenlagen aangetroffen, waaronder een circa 50 cm dik pakket rietveen. De top van het veen is licht veraard en ligt direct onder de bouwvoor. De aangetroffen veenlagen maken deel uit van het Hollandveen Laagpakket (onderdeel van de Formatie van Nieuwkoop). De klei die eronder ligt, is waarschijnlijk zeeklei, die vanaf 5.000 voor Chr. tijdens perioden met een verhoogde activiteit vanuit de zee werd afgezet (Laagpakket van Wormer). In de werkputten 1, 2 en 4 zijn puinresten aangetroffen op het maaiveld. Dit kan een aanwijzing zijn op deze locaties voor de verwachte voormalige boerderijen of bijgebouwen daarvan, overeenkomstig de verwachting uit het vooronderzoek. In werkput 1 betreft dit een zone ten oosten van S1 en S2, en in werkput 2 een zone ter hoogte van profiel 2. In werkput 4 is behalve puin een deel van een muur aangetroffen (S7). In werkput 3 is de aanwezigheid van een houten paal met ernaast rechtopstaande planken, gecombineerd met de aanwezigheid van puin en aardewerk, mogelijk een aanwijzing voor de aanwezigheid van een windmolen op deze locatie. De locatie ligt in de buurt van de plek waar een vroeg 17e-eeuwse grondzeiler (de 1e plek van de Verzette Gang) wordt vermoed (Nales, 2012; www.molendatabase.org nr. 15873). De aangetroffen materiaalcategorieën zijn aardewerk, bouwmateriaal, bot en leer. De vondsten zijn verdeeld over een aantal van de locaties aangetroffen. Vondstnummer V1 (8 scherven, 1 stuks pijpaarde) is aangetroffen in S1 en S2, dus bij de puinconcentratie net ten oosten daarvan. Dit zou een boerderijlocatie kunnen betreffen. Deze vondsten dateren in hoofdzaak uit de periode 16001800. Vondstnummer V3 (18 stuks keramiek) is aangetroffen nabij de muur (S7) in put 4: ook hier kan dit duiden op de resten van een nabij gelegen boerderij. De vondsten zijn divers, en daardoor niet nader te dateren dan 1500-1800. Vondstnummer V2 tenslotte (3 scherven uit de periode 15001700 en de runderkies), uit een laag direct bij S6, kunnen mogelijk gerelateerd worden aan de resten van een windmolen, ergens in de directe omgeving. De binnen het plangebied aangetroffen sporen zijn gedocumenteerd. Hier wordt dus ook geen verder onderzoek aanbevolen. Wel wordt aanbevolen bij toekomstige ontwikkelingen in de directe nabijheid van genoemde plekken hier wel rekening mee te houden en hier vooraf archeologisch onderzoek naar te laten uitvoeren.</p>

受荷兰北荷兰地区水利委员会（Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier）委托，RAAP于2016年4至5月，在普尔默尔圩田（Purmer）周边的圩田堤坝区域开展考古监护作业。本次作业因骨干堤岸（boezemkade）修缮工程启动，需对沿线6处点位的沟渠开挖或拓宽工作实施考古监护，预勘探结果显示该区域存在近代考古遗存。

圩田东部（工作坑1、2、3）的自然土层剖面结构规整：剖面基底为浅灰色砂质黏土，芦苇含量极低；其上发育多层泥炭层，其中包含一层厚约50厘米的芦苇泥炭。泥炭层顶部经轻度压实，直接位于耕作层之下。本次发现的泥炭层隶属于荷兰泥炭层组，为纽科普地层（Formatie van Nieuwkoop）的组成部分；其下伏黏土推测为海相黏土，于公元前5000年左右的海洋活动活跃期沉积形成，属于沃尔默尔层组（Laagpakket van Wormer）。

工作坑1、2、4的地表层中发现建筑垃圾碎屑，该发现与预勘探预期一致，可作为上述点位曾存在农场或其附属建筑的佐证：工作坑1的建筑垃圾集中区位于S1、S2东侧，工作坑2的对应区域位于剖面2位置。工作坑4中除建筑垃圾外，还发现一段墙体遗迹（S7）。

工作坑3内发现一根木柱，旁侧搭配直立木板，同时伴生建筑垃圾与陶器遗存，该迹象可指向此处曾存在一座风车。该点位毗邻17世纪早期地面式风车（grondzeiler）的推测遗址（Verzette Gang第一处点位，引自Nales, 2012；荷兰风车数据库www.molendatabase.org编号15873）。

本次发现的遗物类别包括陶器、建筑材料、兽骨与皮革，分布于多个作业点位：V1号遗物（8片陶片、1件管道陶）发现于S1、S2东侧的建筑垃圾集中区域，推测为一处农场遗址，年代主要集中于1600年至1800年；V3号遗物（18件陶瓷器）发现于工作坑4的墙体（S7）附近，同样可佐证附近曾存在农场遗迹，因遗物品类多样，仅可确定年代范围为1500年至1800年；V2号遗物（3片年代为1500年至1700年的陶片及牛臼齿）出土于S6附近地层，推测与周边的风车遗迹存在关联。

规划区域内已发现的考古遗迹均已完成建档，因此无需开展进一步考古工作。但建议未来在上述点位周边开展开发活动时，需充分考量该区域的考古遗存价值，并提前开展考古调查工作。