การพัฒนาแบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองชาวไทย

ความรอบรู้ด้านสุขภาพ หมายถึง ความสามารถของบุคคลในการเข้าถึง เข้าใจ โต้ตอบซักถาม ประเมินและประยุกต์ใช้ข้อมูลด้านสุขภาพ เพื่อการจัดการด้านสุขภาพได้อย่างเหมาะสมและคงไว้ซึ่งการมีสุขภาพที่ดี ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองความรอบรู้ด้านสุขภาพเป็นหนึ่งปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อผลลัพธ์การรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพ ด้วยเหตุนี้ ผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองจึงควรได้รับการประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพตั้งแต่ระยะแรกของการเกิดโรค เพื่อให้ได้ข้อมูลอันเป็นประโยชน์นำไปสู่การวางแผนการรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพที่เหมาะสม อันจะส่งผลต่อผลลัพธ์สุขภาพที่ดี อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีเครื่องมือประเมินความรอบรู้ทางด้านสุขภาพในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองฉบับภาษาไทย งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาแบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองชาวไทย และตรวจสอบคุณภาพของแบบประเมินที่พัฒนาขึ้น แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองชาวไทยฉบับร่าง พัฒนาขึ้นจากการทบทวนวรรณกรรมและการสนทนากลุ่ม โดยอ้างอิงตามกรอบแนวคิดบูรณาการความรอบรู้ด้านสุขภาพและกรอบแนวคิดความรอบรู้ด้านสุขภาพของประเทศไทย และผ่านการตรวจสอบคุณสมบัติทางจิตมิติ ประกอบด้วย การตรวจสอบความตรงตามเนื้อหาด้วยการคำนวณค่าดัชนีความสอดคล้องของคำถามแต่ละข้อกับวัตถุประสงค์ วิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างคำถามรายข้อกับคำถามรวมทั้งฉบับ วิเคราะห์ค่าความเชื่อมั่นด้วยการวิเคราะห์สัมประสิทธิ์แอลฟาครอนบาค หลังจากนั้นนำไปเก็บข้อมูลในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองจำนวน 400 ราย และทำการทดสอบความตรงเชิงโครงสร้างด้วยการวิเคราะห์องคประกอบเชิงยืนยัน ผลลัพธ์ของการวิจัย คือ แบบประเมินความรอบรู้ด้านสุขภาพในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองชาวไทย ฉบับสมบูรณ์ ที่มีคำถามเกี่ยวกับความรอบรู้ด้านสุขภาพ จำนวน 50 ข้อ จำแนกเป็นคำถามด้านการเข้าถึงข้อมูลด้านสุขภาพ 9 ข้อ คำถามด้านการเข้าใจข้อมูลด้านสุขภาพ 10 ข้อ คำถามด้านการสื่อสารโต้ตอบข้อมูลด้านสุขภาพ 9 ข้อ คำถามด้านการประเมินข้อมูลด้านสุขภาพ 11 ข้อ และคำถามด้านการประยุกต์ใช้ข้อมูลด้านสุขภาพ 11 ข้อ โดยผลการวิเคราะห์ทางสถิติแสดงให้เห็นว่าแบบประเมินที่พัฒนาขึ้นมีคุณสมบัติทางจิตมิติที่ดี สามารถนำไปใช้ในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองชาวไทย เพื่อจำแนกระดับความรอบรู้ด้านสุขภาพและวางแผนการรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพให้เหมาะสมกับผู้ป่วยแต่ละราย

健康素养（Health Literacy）指个体能够获取、理解、沟通交流、评估并应用健康信息，以合理开展健康管理、维持良好健康状态的能力。对于脑卒中（Cerebrovascular Disease）患者而言，健康素养是影响其治疗结局与康复效果的关键因素之一。因此，脑卒中患者应在发病早期即接受健康素养评估，以获取有效信息并制定适宜的治疗与康复计划，进而改善健康结局。然而，目前尚无针对泰籍脑卒中患者的泰语版健康素养评估工具。本研究旨在开发泰籍脑卒中患者健康素养评估量表，并检验其心理测量学属性。本研究的初稿量表通过文献综述与小组讨论构建，参考了健康素养整合概念框架与泰国本土健康素养概念框架，并开展了初步心理测量学检验：包括通过计算各条目与研究目标的内容效度指数进行内容效度检验、条目-总分相关分析，以及克朗巴赫α（Cronbach's α）信度分析。随后，招募400名泰籍脑卒中患者开展调查，并通过验证性因子分析检验其结构效度。研究结果显示，最终形成的泰籍脑卒中患者健康素养正式评估量表共包含50个条目，可划分为5个维度：健康信息获取维度（9个条目）、健康信息理解维度（10个条目）、健康信息沟通互动维度（9个条目）、健康信息评估维度（11个条目）以及健康信息应用维度（11个条目）。统计学分析结果表明，本研究所开发的量表具备良好的心理测量学属性，可用于评估泰籍脑卒中患者的健康素养水平，并为个体化治疗与康复计划的制定提供依据。