ปัจจัยทำนายระดับการควบคุมโรคหืดในผู้ป่วยโรคหืดวัยผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ

การควบคุมโรคหืดให้สำเร็จคือ ผลลัพธ์ของเป้าหมายในการรักษาผู้ป่วยโรคหืด การวิจัยเชิงบรรยายศึกษาอำนาจการทำนายนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาอำนาจการทำนายของดัชนีมวลกาย เส้นรอบเอว อัตราส่วนรอบเอวต่อรอบสะโพก มวลไขมัน ความวิตกกังวล การจัดการปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมทั้งในด้านสภาพแวดล้อม ด้านการสูบบุหรี่ ด้านการรับประทานอาหาร และด้านการออกกำลังกายต่อการควบคุมโรคหืดของผู้ป่วยโรคหืดวัยผู้ใหญ่และผู้สูงอายุ โดยใช้แนวคิดทฤษฎีอาการไม่พึงประสงค์ร่วมกับแนวคิดการจัดการปัจจัยเสี่ยง 4Es model กลุ่มตัวอย่างเป็นผู้ป่วยโรคหืดที่มีอายุตั้งแต่ 18 ปีขึ้นไป มาตรวจรักษาที่แผนกหอผู้ป่วยนอกหรือคลินิกโรคหืดของโรงพยาบาลระดับทุติยภูมิ ตติยภูมิและระดับตติยภูมิชั้นสูงหรือศูนย์ความเป็นเลิศทางคลินิกในเขตบริการสุขภาพที่ 4 ใน 12 โรงพยาบาล จำนวน 421 ราย คัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจง เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลประกอบด้วย 1) แบบสอบถามข้อมูลทั่วไป 2) แบบประเมินปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมที่มีผลต่อระดับการควบคุมโรคหืด 3) แบบประเมินการควบคุมโรคหืดและ 4) แบบประเมินความวิตกกังวลขณะเผชิญและความวิตกกังวลแฝง และวิเคราะห์ข้อมูลโดยการใช้สถิติพรรณนา วิเคราะห์สมมติฐานด้วยสถิติถดถอยเชิงพหุคูณแบบขั้นตอนและสถิติถดถอยโลจิสติก ผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยด้านร่างกาย ได้แก่ มวลไขมันมีความสัมพันธ์กับการควบคุมโรคหืด (X2=8.761, p=.003) ส่วนดัชนีมวลกาย เส้นรอบเอว และอัตราส่วนรอบเอวต่อรอบสะโพก มีความสัมพันธ์กับการควบคุมโรคหืดอย่างไม่มีนัยสำคัญทางสถิติ แต่พบความสัมพันธ์อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติระหว่างดัชนีมวลกายและมวลไขมันกับการควบคุมโรคหืดในกลุ่มเพศหญิง (X2=4.345, p=.037 และ X2=9.992, p=.002) ส่วนความวิตกกังวลขณะเผชิญและความวิตกกังวลแฝงมีความสัมพันธ์ทางลบในระดับปานกลางกับการควบคุมโรคหืดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 (r= -.398, p=.000 และ r= -.368, p=.000 ตามลำดับ) การจัดการปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมด้านสภาพแวดล้อม ด้านการรับประทานอาหาร และด้านการออกกำลังกายมีความสัมพันธ์ทางบวกในระดับปานกลางกับการควบคุมโรคหืดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 (r= .385, p= .000, r= .376, p= .000 และ r= .321, p= .000 ตามลำดับ) การจัดการปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมด้านการสูบบุหรี่มีความสัมพันธ์ทางบวกในระดับต่ำกับการควบคุมโรคหืดอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 (r= .158, p= .001) และตัวแปรที่มีอำนาจการทำนายการควบคุมโรคหืดของผู้ป่วยโรคหืดวัยผู้ใหญ่และผู้สูงอายุอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .01 ได้แก่ ความวิตกกังวล การจัดการปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมด้านสภาพแวดล้อม ด้านการรับประทานอาหาร และด้านการออกกำลังกาย สามารถทำนายการควบคุมโรคหืดได้ร้อยละ 31.70 (adjusted R2= .317, p= .000) (β= -.260, β= .254, β= .179, β= .171, p= .000 ตามลำดับ) และมวลไขมันสามารถทำนายการควบคุมโรคหืดได้ร้อยละ 3 (Nagelkerk R2= .030) โดยผู้ป่วยโรคหืดที่มีมวลไขมันในเกณฑ์ปกติ ทำให้เกิดการควบคุมโรคหืดได้ดีกว่ากลุ่มที่มีมวลไขมันในเกณฑ์อ้วน 1.78 เท่า (OR= 1.78, 95%CI = 1.07-2.96) นอกจากนี้ยังพบว่ากลุ่มวัยผู้ใหญ่และกลุ่มวัยผู้สูงอายุมีการควบคุมโรคหืดที่มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติจากผลการศึกษานี้จะเห็นได้ว่า มวลไขมัน ความวิตกกังวล การจัดการปัจจัยเสี่ยงและพฤติกรรมทั้งในด้านสภาพแวดล้อม ด้านการรับประทานอาหาร และด้านการออกกำลังกายสามารถทำนายการควบคุมโรคหืดได้ ปัจจัยดังกล่าวนี้สามารถปรับเปลี่ยนได้ด้วยตัวผู้ป่วยเอง ทีมสุขภาพควรให้ความสำคัญช่วยส่งเสริมให้ผู้ป่วยเกิดการจัดการกับปัจจัยทั้ง 5 ด้านอย่างถูกต้องเหมาะสมเพื่อนำไปสู่ความสำเร็จในการควบคุมโรคหืดต่อไป