มาตรการทางกฎหมายในการป้องกันการลักลอบนำโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศเข้ามาในราชอาณาจักร

ในปัจจุบันโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุจำนวนมากไม่ได้ถูกจัดเก็บหรือจัดแสดงอยู่ในประเทศที่เป็นแหล่งกำเนิดโดยแท้ของโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุนั้นๆแต่มักกระจัดกระจายอยู่ในต่างประเทศหรือในความครอบครองของผู้ที่มีความสนใจในโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุชิ้นนั้นๆเนื่องจากมีบุคคลลักลอบนำโบราณวัตถุออกไปสู่ต่างประเทศอย่างผิดกฎหมายซึ่งอาจได้มาจากการขุดค้นพบเองหรือซื้อขายกันอย่างผิดกฎหมายทำให้โบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุจำนวนมากถูกเปลี่ยนมือไปเรื่อยๆจนอาจก่อให้เกิดปัญหาเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศตามมาด้วยเหตุที่ประเทศที่เป็นแหล่งกำเนิดของโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุชิ้นใดมักจะประสงค์ให้โบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุนั้นๆกลับคืนสู่ประเทศของตนเพื่อสงวนรักษาไว้ในฐานะที่เป็นทรัพย์สินของแผ่นดินอันมีคุณค่าทางโบราณคดีรวมถึงมีคุณค่าทางจิตใจของคนในชาติอย่างไรก็ตามความเป็นไปได้ที่จะมีโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศเข้ามาอยู่ในประเทศไทยก็ย่อมมีได้เช่นเดียวกันดังนั้นหากประเทศไทยมีมาตรการที่สามารถแก้ไขปัญหาการลักลอบนำโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุอย่างผิดกฎหมายเข้ามาในประเทศได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีการควบคุมโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุที่ถูกนำเข้ามาในประเทศไทยจะเป็นการแก้ไขปัญหาที่ต้นทางได้เป็นอย่างดีซึ่งประเทศไทยมีมาตรการในการป้องกันการลักลอบนำโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศเข้ามาในราชอาณาจักรโดยได้มีการออกประกาศกระทรวงพาณิชย์เรื่องการนำโบราณวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศเข้ามาในราชอาณาจักรพ.ศ. 2547 เพื่อป้องกันการลักลอบนำโบราณวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศเข้ามาในราชอาณาจักรโดยได้มีการกำหนดให้โบราณวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศจำนวน 8 ประเภทได้แก่พระพุทธรูปเทวรูปรูปเคารพในศาสนาชิ้นส่วนหรือองค์ประกอบของโบราณสถานเงินตราโบราณจารึกโบราณเอกสารโบราณเครื่องมือเครื่องใช้และเครื่องประดับสมัยก่อนประวัติศาสตร์เป็นสินค้าที่ต้องขออนุญาตในการนำเข้าเพื่อวัตถุประสงค์เฉพาะที่กำหนดและต้องมีหนังสือรับรองถิ่นกำเนิดที่ออกโดยหน่วยงานของรัฐเพื่อประกอบการขออนุญาตนำเข้าด้วย แม้ว่าประเทศไทยจะมีมาตรการทางกฎหมายและแนวทางในการป้องกันการลักลอบนำโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในทางต่างประเทศเข้ามาในราชอาณาจักรตามที่กล่าวมาแต่ด้วยมาตรการดังกล่าวให้ความสำคัญกับประเภทของโบราณวัตถุไว้ไม่เพียงพอโดยกำหนดไว้เพียงโบราณวัตถุที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์หรือโบราณคดีต่อประเทศไทยเช่นโบราณวัตถุที่มีคุณค่าทางพุทธศาสนาโบราณวัตถุลักษณะที่มักขุดค้นพบในประเทศไทยเป็นต้นทำให้โบราณวัตถุบางประเภทและศิลปวัตถุที่ไม่ได้ถูกกำหนดไว้ในประกาศฉบับดังกล่าวแต่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์หรือทางโบราณคดีต่อประเทศแหล่งกำเนิดนั้นๆหรือต่อสากลไม่ได้ถูกควบคุมการนำเข้าจนอาจส่งผลให้เกิดการลักลอบนำโบราณวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศเข้ามาในราชอาณาจักรไทยเพิ่มมากขึ้นเพราะโบราณวัตถุประเภทนั้นๆก็จะไม่ถูกควบคุมหรือสกัดกั้นโดยเจ้าหน้าที่กรมศุลกากรหรือเจ้าหน้าที่กรมศิลปากรในขณะนำเข้าโดยอาจมีเพียงภาระทางภาษีที่กำหนดโดยกรมศุลกากรเท่านั้นจนอาจทำให้ประเทศไทยอาจกลายเป็นประเทศปลายทางหรืออาจเป็นช่องทางในการผ่านแดนให้กลุ่มผู้ลักลอบค้าโบราณวัตถุใช้ในการส่งผ่านสินค้าและก่อให้เกิดช่องทางการค้าขายในตลาดมืด (Black Market) ขึ้นได้อย่างง่ายดายซึ่งกรณีปัญหาการลักลอบขนวัตถุโบราณสาเหตุหนึ่งเกิดจากการตีมูลค่าโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุเป็นเงินทำให้คนในท้องถิ่นอยากรวยทางลัดส่งผลให้เกิดการลักลอบค้าวัตถุโบราณตามแหล่งโบราณสถานสำคัญทั้งของประเทศไทยและประเทศเพื่อนบ้านด้วยเหตุนี้ประเทศต่างๆจึงได้ดำเนินการออกมาตรการทางกฎหมายเพื่อควบคุมขั้นตอนในการซื้อขายโบราณวัตถุหรือศิลปวัตถุให้รัดกุมมากที่สุดรวมถึงการดำเนินการจัดการกับตลาดมืดให้เด็ดขาดซึ่งเป็นตลาดที่ซื้อขายกันอย่างลับๆเพื่อหลีกเลี่ยงข้อกำหนดตามกฎหมายจากการวิเคราะห์ถึงสภาพปัญหาดังกล่าว ผู้เขียนมีข้อเสนอแนะว่าประเทศไทยควรมีการแก้ไขเพิ่มเติมในเรื่องของประเภทโบราณวัตถุที่มีแหล่งที่มาในต่างประเทศให้มีขอบเขตที่กว้างมากขึ้นเพื่อให้ครอบคลุมโบราณวัตถุหลากหลายประเภท โดยอ้างอิงจากอนุสัญญายูเนสโกว่าด้วยวิธีการในการห้ามและป้องกันการนำเข้าการส่งออกและการโอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินทางวัฒนธรรมโดยมิชอบด้วยกฎหมายค.ศ. 1970 และกฎหมายสหภาพยุโรปฉบับที่ 880 ปีค.ศ. 2019 อันเกี่ยวข้องกับการนำเข้าสินค้าทางวัฒนธรรม เพื่อให้เกิดความเป็นเอกภาพในการกำกับดูแล ซึ่งจะสามารถช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการบังคับใช้กฎหมายได้ โดยแก้ไขประกาศกระทรวงพาณิชย์เรื่องการนำโบราณวัตถุที่มีแหล่งกำเนิดในต่างประเทศเข้ามาในราชอาณาจักรพ.ศ. 2547 ในข้อ 5 กำหนดเพิ่มเติมประเภทของโบราณวัตถุและเพิ่มศิลปวัตถุเข้าไปในกลุ่มวัตถุโบราณที่ได้รับการควบคุมการนำเข้าในฐานะเป็นสิ่งของต้องกำกัดตามอำนาจของพระราชบัญญัติการส่งออกไปนอกและการนำเข้ามาในราชอาณาจักรซึ่งสินค้าพ.ศ. 2522